عثمان وعلي بن أبي طالب ( عليه السلام ) وابن مسعود عرضه كرد ( 1 ) .
كوفه پس از مدينه از معروفترين شهرهايى به شمار مى رفت كه مردم آن به قرآن وقراآت آن اهتمام
مى ورزيدند . تحقيقا ( مردم كوفه - از همان آغاز تأسيس آن - خود را با قرآن كريم مأنوس ساخته وبه قرائت
واقراء وتفسير آن عنايت داشتند ، وعمر بن الخطاب مردم كوفه را با اين تعبير توصيف مى كرد كه : كوفيان را [ در
رابطه با قرآن كريم ] آوازى به سان آواز زنبور هست ) ( 2 ) [ يعنى همواره صدايشان به قرآن وقرائت آن بلند است ] .
دوره ء نخستين يادگيرى مردم - كوفه در رابطه با قرآن كريم - با تعليم قرآن ازسوى عبد الله بن مسعود آغاز
مى شود كه عمر أو را به اين شهر گسيل داشت ، چنانكه بعدا سخنى را در اين باره بازگو خواهيم كرد .
اين مرحله از نيمه ء نخستين قرن أول هجري فراتر نمى رود ، واز جمله آخرين صحابه أي كه از دنيا رفتند واز
حافظان قرآن كريم به شمار مى آمدند زيد بن ثابت بود كه وفات اودر سال 45 ه . ق روى داد .
مرحله ء هفتم
پس از آنكه قرائت به عنوان يك مادة ء درسى استقرار يافت ، ووجوه مختلف قرائت در ميان حافظان وقاريانى كه
از آنها ياد كرديم سير درطرق خود را - از نظر نقل وروايت آغاز كرد مرحله ء هفتم تاريخ قرائت شروع مى شود .
در آغاز كتاب القراءات أبو عبيد قاسم بن سلام ، نامهاى اشخاصى جلب نظر مى كند كه در مورد وجوه مختلف
قرائت مطالبي از آنها نقل شده است . اينان از صحابه ء نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) به شمار مى رفتند . همين
مطلب مى تواند گواه سخن ما باشد كه دوران پديدآمدن وجوه مختلف قرائت را بايد در همين مرحله جستجو كرد .
بارى اين اشخاص - كه متشكل از مهاجرين وأنصار هستند - عبارتند از :
الف . مهاجرين :
سالم ، مولى أبى حذيفة ( م 12 ه . ق ) ، أبو بكر ( م 12 ه . ق ) ، عمر ( م 23 ه . ق ) ، ابن مسعود ( م 23
ه . ق ) ، عثمان ( م 35 ه . ق ) ، حذيفة بن اليمان ( م 35 ه . ق ) ، طلحه ( م 36 ه . ق ) ، على [ عليه السلام ]
( م 40 ه . ق ) ، سعد ( م 51 ه . ق ) ، عمرو بن عاص ( م 58 ه . ق ) ، أبو هريرة ( م 59 ه . ق ) ، معاوية ( م 60
ه . ق ) ، عبد الله بن عمر ( م 63 ه . ق ) ، عبد الله بن عمرو بن عاص ( م 65 ه . ق ) ، ابن عباس ( م 68 ه . ق ) ،
عبد الله بن سائب ( م حدود 70 ه . ق ) ، عبد الله بن زبير ( م 73 ه . ق ) ، حفصة ( م 45 ه . ق ) ، عائشة ( م 58
ه . ق ) ، وأم سلمة ( م 62 ه . ق ) .
ب . أنصار :
أبى بن كعب ( م 20 ه . ق ) ، أبو الدرداء ( م 32 ه . ق ) ، معاذ بن جبل ( م 33 ه . ق ) ، زيد بن ثابت ( م 45
ه . ق ) ، مجمع بن جاريه ( م همزمان خلافت معاوية ) ، أبو زيد ( 3 ) ، وأنس بن مالك ( م 91 ه . ق ) ( 4 ) .
اين مرحله از أواخر قرن أول هجري تجاوز نمى كند .
هامش
1 . رك : معرفة القراء ، ص 1 ، طبع دوم . 2 . حياة الشعر في الكوفة ، ص 245 .
3 . نام أو قيس بن سكن بود ، چنانكه ابن حجر همين نام را تأييد مى كند . قيس از كساني است كه قرآن كريم را در زمان نبي أكرم ( صلى الله
عليه وآله وسلم ) جمع كرد وپس از هفتاد هجري در گذشت ( رك : الإصابة في تمييز الصحابة - ط المطبعة الشرقية ، 1325 ه . ق = 1907 م ،
5 / 225 و 7 / 76 ) . ابن كثير مى نويسد : قيس در همان روزى كه أبى عبيد درسال پانزدهم هجري درگذشت كشته شد ( رك : فضائل القرآن ، ص
47 ) .
4 . به نقل از : النشر 1 / 6 .