فرمود : « بلى ، اگر آن دو سجده را انجام ندهى ، آن دو آيه را در سوره حج نبايد بخوانى » .
ابو حنيفه استدلال مذكور را ممنوع دانسته است ، به دليل آنكه سجده در آيهء مورد بحث بعد از ركوع و نزديك ركوع ، ذكر شده است و اين دليل بر آن است كه منظور از سجده ، سجدهء در نماز مىباشد . سخن ابو حنيفه داراى اساس و پايه مىباشد .
و علماى شيعه با دليل خارج ، غير از آيهء مباركه به مستحب بودن سجده در سورهء حجّ حكم نمودهاند .
6 -
« وَ افْعَلُوا الْخَيْرَ »
: ابن عبّاس فرموده است : انجام خير ، اشاره به صله رحم و اخلاق نيك است و دستور به فعل خير ، ترغيب و تشويقى است براى انجام مستحبّات و كارهايى كه باعث قرب به خداوند مىشوند .
[ 46 ] آيه ششم :
« وَ أَنَّ الْمَساجِدَ لِلَّهِ ، فَلا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَداً »
« 1 » ؛ « به راستى مساجد از آن خدا است ، در اين مساجد احدى را با نام خدا نخوانيد » .
روايت شده است كه معتصم از ابى جعفر محمد بن علىّ بن موسى الرّضا ( ع ) از مساجد ، سئوال نمود . در جواب فرمود : « مساجد » همان هفت عضوى است كه بوسيلهء آنها ، سجده انجام مىگيرد ( پيشانى ، دو كف دست ، دو زانو و دو انگشت پا ) .
آقايان سعيد بن جبير و زجّاج و فرّاء به همين تفسير ( مراد از مساجد ، اعضاى بدن است ) قائل شدهاند . مؤيّد آن ، فرمايش نبىّ اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) است كه فرمود : « مأمور شدهام كه با هفت عضو ، سجده نمايم » .
معناى
« فَلا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَداً »
؛ يعنى « در سجدهتان بر هفت عضو ، غير خدا را با خدا شريك قرار ندهيد ،
برخى گفتهاند در نمازتان كسى را نبينيد ( يعنى ريا نكنيد كه براى غير خدا نماز بخوانيد » .
برخى گفتهاند منظور از « مساجد » ، مسجدهاى معروف است . « مسجد النّبىء مسجد الحرام و غير ذالك » كه در آنها نبايد غير از خدا كسى ياد شود .
برخى گفتهاند منظور از « مساجد » بقعهها و محلّههاى زمين است ، به دليل فرمايش رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) : « زمين براى من مسجد و پاكيزه قرار داده شده است .
هامش
( 1 ) . سورهء جنّ ، آيهء 18 .