( انگشت بزرگ ) برداشتن سر بعد از سجده و نشستن با آرامش به اندازهاى كه مسمّاى « طمأنينه » به عملآيد واجب است . سپس سجدهء دوّم ، مثل سجدهء اول ، و برداشتن سر از آن ، واجب مىباشد و بعد از سجدهء دوّم ، نشستن واجب نيست ، بلكه مستحب مىباشد و ابو حنيفه مخالفت نموده و نشستن بعد از سجدهء دوم به وسيله رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) را دارد ، بر ناتوانى و زيادى سنّ آن حضرت ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) حمل نموده است و اين حمل خطا و اشتباه است .
3 - در جملهء
« وَ اعْبُدُوا »
دستور به عبادت داده شده است و « عبادت » به معناى نهايت تواضع و فروتنى است و از موارد آن اين است كه مىگويند : « طريق معبّد » ؛ « راه هموار » ، « ثوب ذو عبدة » ؛ « جامهاى است راه ، راه . براى اين خاطر كلمهء « عبادت » فقط براى خدا به كار گرفته مىشود .
منظور از « ذلّة » ؛ ذليل و خوار شدن نفس امّاره ( امر كننده ) و نفس لوامّه ( سرزنش كننده ) است كه در برابر نفس مطمئنّه ، مطيع و فرمانبردار باشند . سرانجام پيشرفت به سوى كمال و رضايت پروردگار ، حاصل مىگردد .
جهت اينكه
« رَبَّكُمْ »
فرموده است ، اشاره به آن است كه سبب و انگيزه عبادت و پرستش ، مقام بزرگ ربوبيّت و پروردگارى ، ذات خداوند است .
4 - امكان دارد آيه مباركه بر چهار عبادت دلالت نمايد : 1 - نماز از نماز به ركوع و سجود تعبير شده است ، از باب نامگذارى شىء به نام بزرگترين اجزاى آن چون ركوع و سجود بزرگترين اجزاى نماز است و به جاى
« ارْكَعُوا وَ اسْجُدُوا »
؛ « صلّوا » نگفت تا توّهم نشود كه منظور از « صلوة » معناى لغوى آن « دعا » است ، مىباشد .
2 - و 3 - جملهء
« وَ اعْبُدُوا رَبَّكُمْ »
اشاره به روزه و حجّ دارد ، گرچه نزول آيهء مباركه بعد از وجوب روزه و حج مىباشد .
4 - « و افعلوا الخيرات » اشاره به وجوب زكات دارد و جملهء
« وَ جاهِدُوا »
در آيهء پشت سر اين آيه ، به « جهاد فى سبيل اللّه » اشاره خواهد داشت .
5 - شافعى با آيهء مباركه براى مستحبّ بودن سجده تلاوت ( موقع تلاوت آيهء سجده ) استدلال نموده است و به قول عقبة بن عامر ، دليل آورده است : « گفت : عرض كردم خدمت رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) كه : آيا در سورهء حج دو تا سجده است ؟