تفسير « اهْدِنَا الصّراطَ الْمُسْتَقِيمَ »
اين جمله ، تضرّعى از بنده نزد خداست تا او را در سايهء رحمت خود قرار دهد و عنايت خود را در طول زندگى ، شامل وى گرداند . در اين صورت ، بنده هرگز ، نه در زندگى مادى و نه در معنويات ، راه را گم نكند و به مقامات فرازمند و ارزشمند انسانى راه يابد و خداوند او را به راه رشد ، هدايت كند .
صراط مستقيم ، همان راه سعادت در زندگى مادى و معنوى است كه در طول اين مسير ، خداى تعالى ، خود ، ولىّ بنده است و او را از ظلمات ( تاريكىها و سختىها و اسباب گمراهى حيات ) خارج ساخته ، به نور وارد مىكند :
« اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ »
« 1 » . اين به معناى تداوم عنايت خداى تعالى به بندگان مؤمنش است ؛ تا در مسير مستقيم زندگى با پيچ و خمى رو به رو نگردند ؛ چه ، آنان با همهء وجودشان ايمان آوردهاند و در پرتو ولايت او ، به آرامش رسيدهاند و تا ابد ، در سايهء عنايت او ، آسودهاند . اين ، خواستهء هر مؤمنِ راست ايمان است كه در لحظه لحظهء شب و روز خود ، بر آن پا مىفشارد ؛ خواه پيامبرى بزرگوار باشد يا ولىّاى بزرگ مرتبه يا مؤمنى كه پرستش خويش را براى خداى پروردگار جهانيان ، خالص گردانده است .
محقق فيض كاشانى گويد : « بنده در همهء كارهاى خود ، لحظه به لحظه نيازمند هدايت است ، از اين رو استمرار هر هدايت ، هدايتى ديگر ، پس از هدايت نخست مىباشد . بنابراين تفسير [ طلب ] هدايت به [ طلب ] استمرار آن ، خروج از ظاهر لفظ نيست . » « 2 »
بر اين اساس ، خواستهء در اين آيه ، شمول عنايت خاص خداى تعالى به بندگان مؤمن خود و تداوم آن در مسير زندگى ، تا ابد و تا سراى رضوان است :
« وَ رِضْوانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ »
« 3 » ؛ « خشنودى خدا بزرگتر است . »
« ما كَتَبْناها عَلَيْهِمْ إِلَّا ابْتِغاءَ رِضْوانِ
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) 257 .
( 2 ) . صافى ، ج 1 ، ص 126 .
( 3 ) . توبه ( 9 ) 72 .