[ 1 / 512 ] ابو على جبّائى دربارهء
« مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ »
گويد : « روز جزا بر دين را اراده كرد . » « 1 »
[ 1 / 513 ] دين : جزا ؛ چنان كه گروهى از تابعان گفتهاند ؛ از جمله سعيد بن جبير و قتاده . « 2 »
[ 1 / 514 ] طبرسى گويد : « گفته شده كه دين به معناى حساب است . اين معنا از امام باقر عليه السلام روايت شده است . » « 3 »
[ 1 / 515 ] صدوق از فضل در ضمن روايتى ، از امام رضا عليه السلام در باب علل الاحكام ، روايت كرده است :
« « مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ »
اعتراف به برانگيخته شدن ، حسابرسى و رسيدن به سزاى عمل و اثبات مالكيت آخرت براى خداست ؛ آنسان كه مالكيت دنيا براى اوست . « 4 »
[ 1 / 516 ] كلينى با سند خود به زهرى روايت كرده است كه على بن الحسين عليه السلام هنگام قرائت
« مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ »
، به قدرى آن را تكرار مىكرد كه نزديك بود جان به جان آفرين تسليم كند . » « 5 »
تفسير « إيّاكَ نَعْبُدُ وَ إيّاكَ نَسْتَعِينُ »
اين جمله التفات از غيبت به خطاب است كه آن تمجيد و ستايش نيكو ، چنين التفاتى را اقتضا مىكند ؛ به گونهاى كه بنده ، خويش را در پيشگاه مولاى كريم خود ، حاضر مىبيند و مستقيم ، او را خطاب مىكند و بى هيچ حجاب ، با او همسخن مىشود ، بدين رو اخلاص خود را در عبادت و طاعت ، نزد او ابراز مىدارد و در
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 1 ، ص 61 ؛ التبيان ، ج 1 ، ص 36 .
( 2 ) . بنگريد به : التبيان ، ج 1 ، ص 36 .
( 3 ) . مجمع البيان ، ج 1 ، ص 60 ؛ قمى ، ج 1 ، ص 28 ، وى گويد : « دليل آن ، اين آيه است :« وَ قالُوا يا وَيْلَنا هذا يَوْمُ الدِّينِ »( صافات ( 37 ) 20 ) ؛ التبيان ، ج 1 ، ص 36 .
( 4 ) . الفقيه ، ج 1 ، ص 310 ؛ بحار الانوار ، ج 82 ، ص 54 .
( 5 ) . كافى ، ج 2 ، ص 602 ؛ عياشى ، ج 1 ، ص 37 ؛ بحار الانوار ، ج 82 ، ص 23 .