از طرفى ، قرائت توقيفى مىباشد و مجالى براى اجتهاد در آن وجود ندارد ، از اين رو تعليلها و استدلالهايى كه در ترجيحِ [ قرائت مَلِك ] ياد كردهاند ، مخدوش و بى اعتبار است . شيخ نيز قرائت « مالك » را ترجيح داده « 1 » كه همان قرائت ثابت و صحيح است .
قرائت « إيّاكَ نَعْبُدُ وَ إيّاكَ نَسْتَعِينُ »
[ 1 / 115 ] خليل بن احمد گويد : « امام امير مؤمنان عليه السلام
« وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ »
قرائت مىكرد ؛ يعنى رفع نون را به طور كامل ، اشباع مىكرد ؛ چرا كه حضرت قرشى خالص بود . »
[ 1 / 116 ] ابن خالويه روايت ياد شده را در شواذّ القراءات نقل كرده ، مىگويد : « امير مؤمنان ، على بن ابى طالب عليه السلام ضمهء نون را در
« إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ »
، اشباع مىكرد و او عربى خالص بود . » همو گويد : « از ورش نيز همين قرائت روايت شده است . » « 2 »
اشباع ضمه در حالت وصل ، روشن است ، اما در حالت وقف ، به شيوهء « رَوْم » است كه همان وقف به حركت ، همراه با اخفاى صوت هنگام تلفظ آن مىباشد . « 3 » فرّاء اين اشباع را ويژهء ضمه يا كسره مىداند كه نتيجهاش اشباع ضمه به واو و اشباع كسره به ياء ، همراه با اخفاء در هر دو مىباشد .
همچنين ممكن است وقف به شيوهء اشمام به ضمه باشد . « 4 » اين دو روش دو شيوه از شيوههاى چهارگانهء وقف مىباشد ؛ آن سان كه ابن مالك گفته است :
و غير ها التأنيث من محرّك * سكّنه أو قف رائم التحرّك
أو اشمم الضمة أو قف مضعفا * ما ليس همزاً أو عليلًا إن قفا « 5 »
هامش
( 1 ) . التبيان ، ج 1 ، ص 35 .
( 2 ) . شواذّ القراءات ، ص 1 .
( 3 ) . [ به گونهاى كه صرفاً يك سوم حركت حرف آخر خوانده مىشود ] .
( 4 ) . [ چنان كه در شعر ابن مالك خواهد آمد ] .
( 5 ) . البهجة المرضية فى شرح ألفية ابن مالك ، باب وقف .