الحكم " اخذ كرده است . لكن به نظر نگارنده اين نظريه حكايت از روشن فكرى وى
مىكند ونظريات جديد كه با آزمايش عملي اثبات شده آن را تأييد مىنمايد ، چه
مطابق نظريه جديد نور عبارت از ذرات خردى است كه جسم روشن از خود منتشر
مىسازد كه چون به چشم ما برسند احساس روشنى را در آن ظاهر مىسازند . واين
ذارت خرد با سرعت معينى سير مىكنند وپيغام اجسامى را كه محل خارج شدن آنها
مىباشد به چشم ما مىرسانند ، ورنگها هم جز أنواع مختلف اين ذرات خرد چيزى
نيستند . نوري كه از خورشيد مىتابد سفيد رنگ است وپس از عبور از منشور تمام
الوانى را كه در جهان مشاهده مىكنيد در برابر ما آشكار مىسازد طبق آزمايش
نيوتن ، كار منشور آنست كه ذرات مختلف نور را از هم جدا مىسازد . وطعم وبو هم
جز ذرات خردى كه از أجسام منتشر مىشود وذائقه وشامه ما را متأثر مىسازد
چيزى نيست ( 1 ) .
( 4 ) هشام بن الحكم وتداخل أجسام
" بغدادي " مىگويد كه " هشام بن الحكم " قائل به تداخل بعضي از أجسام
در بعض ديگر بوده چنان كه " نظام " هم اين معنى را تجويز كرده است .
" اشعرى " مىگويد گروهى از شيعه كه أصحاب " هشام بن الحكم " مىباشند
قائل به تداخل هستند وتجويز مىكنند كه دو جسم لطيف حيز واحدى را اشغال كنند .
گروهى دگر از شيعه تداخل دو جسم را محال مىدانند ومىگويند مجاورت ومماسه
دو جسم جايز است اما تداخل شان محال است .
نكتهيى كه تذكارش لازم است اينست كه سندى براي نسبت قول به تداخل
هامش
( 1 ) طبق نظريه جديد حد فاصلى ميان جرم وانرژى وجود ندارد بلكه انرژى جرم دارد
وجرم نمايش انرژى است . بنابراين حرارت هم جرم دارد وچنان كه اينشتين مىگويد تكه آهنى
كه با حرارت سرخ شده بيش از آهن سرد وزن دارد نهايت آنكه اگر انرژى را با جرم مقايسه
كنيم نتيجة مقايسه شبيه سنجش واحدهاى خيلى كوچك پول با مبالغ هنگفت مىشود وبا يك
مثال اين كيفيت واضح تر مىگردد : مقدار حرارتي كه بتواند سى هزار تن آب را گرم كند وبه بخار
تبديل نمايد فقط يك گرم وزن دارد ( خلاصه فلسفي نظريه اينشتاين ) .