برخاسته حملات وشبهات آنان را دفع نمايند وعقايد وأفكار ديني را با آب ورنگ
فلسفه جلوه دهند . بحكم ضرورت دانشمندان اسلامى بمطالعه وبحث وانتقاد مطالب
فلسفي پرداختند ولى با غور در أصول فلسفه شخصيت فكرى خود را از دست ندادند
وفكرت ديني آنان در فلسفه مستهلك نشد . بلكه با استقلال فكرى خود ، بعضي
از مباني فلسفه را پذيرفته وبا مباني ديني تطبيق كردند . وراجع ببعضى از أفكار
فلسفي با انتقادات مستدل ومنطقي نظر مخالفت اظهار نمودند ودر آن دوره علم
كلام وارد مرحله جديدى شد ودر صورت ديگرى بخود گرفت . يعنى از صورت مناظره
وصرفا استناد بادله سمعيه ( آيات وروايات ) بصورت ديگر ، تحول يافت ومتكلمين
اضافه بر أدله نقليه ، با سلاح تازه اى كه أصول فلسفه وادله عقلية بود ، وارد ميدان
نبرد أفكار وعقايد شدند . واز كسانيكه در اين تحول شخصيت بارز وسهم بسزائى
دارند بايد " هشام بن الحكم " را نام برد كه فلسفه يونان را كاملا مورد مطالعه
وبحث وانتقاد قرار داده ولى أفكار وعقايد وى در فلسفه هضم نشده شخصيت ديني
خود را از دست نداده است وبا تقليد كور كورانه تمام مباني وأصول فلسفه را
نپذيرفته است . بلكه نسبت ببعضى از أفكار فلسفه انتقاد وطعن داشته تا آنجا كه
كتابي بر رد ارسطا طاليس نوشته وبهمين جهت " يحيى برمكى " كه طرفدار فلسفه
بوده بوى بي مهرى شده است . اينك بعضي از أفكار فلسفي " هشام بن الحكم " را
براي خوانندگان محترم يادآور ميشويم :
( 1 )
هشام بن الحكم وجزء لا يتجزى
در حدود 450 سال قبل از ميلاد " ذيمقراطيس " " ديموكريت " نظريه جزء
لا يتجزى - جوهر فرد را اختراع كرد وأين نظريه در جهان فلسفه غوغائى برپا
كرد . هر چند گروهى از فلاسفه اين نظريه را مورد حملات شديد قرار داده اند
و
هشام بن الحكم ، مدافع حريم ولايت ( فارسي ) — صفحة 55
مساهمون: سيد أحمد صفائي
ص٥٥