بر أحد امرين از مباشرت يا اذن وبا ترك هر دو ساقط است ودر اين صورت أحوط استيذان از مرتبه
متأخره از أو است واز حاكم شرع
( مسألة 1 ) اذن أعم است از صريح وفحوى وشاهد حال قطعي
( مسألة 2 ) هر گاه علم دارد باين كه ديگرى متصدى مىشود يا متصدى شده است تكليف از أو ساقط
نمىشود بلى در اين صورت مبادرت لازم نيست پس سقوط تكليف يا باتيان خود أو است يا باتيان ديگرى
كه معلوم باشد از براي أو وعلم باين كه غير شروع كرده است در فعل نيز باعث سقوط نمىشود ما دام
كه فارغ نشده باشد پس هر گاه شروع كرد يكى از مكلفين بنماز بر ميت جايز است از براي غير كه
شروع كند در نماز به نيت وجوب بلى هر گاه تمام كرد أولى ساقط مىشود وجوب از دويمى پس
بقيه را تمام كند به نيت استحباب
( مسألة 3 ) شك در اتيان غير بلكه ظن بان نيز كافى در سقوط
تكليف نيست پس واجب است مبادرت كند
( مسألة 4 ) هر گاه بداند صدور فعل را از غير
خود ساقط مىشود تكليف از أو مادامى كه نداند بطلان عمل غير را واگر چه شك كند در صحت بلكه اگر
چه مظنه كند در بطلان پس حمل كند فعل أو را بر صحت خواه آن غير عادل باشد يا فاسق
( مسألة 5 ) بدان كه آنچه در اعمال متعلقه بميت قصد قربت در آن شرط نيست مثل كشيدن پاى أو بقبله
وتكفين ودفن أو فرق نيست در مباشر آن ما بين اين كه بالغ باشد يا صبي ومجنون وانچه قصد قربت
شرط در صحت آن است مثل تغسيل ونماز بر أو فعل صبي كافى نيست در سقوط تكليف هر چند
بقاعده اتيان كرده باشد ودر حد خودش صحيح باشد پس هر گاه صبي نماز كند بر ميت نماز أو
محكوم است بصحت بنابر أقوى لكن مسقط تكليف از بالغين نمىشود ( فصل نهم ) در مراتب
أولياء است
( مسألة 1 ) بدان كه زوج أولى ومقدم است بر جميع أقارب وارحام بزوجه خود چه حره باشد
چه أمه دائمه باشد يا منقطعة واگر چه در منقطعة أحوط استيذان از مرتبه لاحقه است نيز وبعد از زوج مالك
أولى است بعبد وأمه خود وهر گاه چند نفر شريك باشند در مالكية شريك خواهند بود در ولايت
وبعد از مالك أرحام است وايشان مقدمند بر أجنبي وطبقات أرحام بترتيب طبقات ارث است پس طبقه
أولى كه أبوان وأولاد باشند مقدم اند بر طبقه دوم كه اخوه وأجداد باشند وايشان مقدمند بر طبقه سيم
كه أعمام وأخوال باشند وبعد از أرحام مولاي معتق وبعد ضامن جريره است وبعد حاكم شرع وبعد
عدول مومنين
( مسألة 2 ) در هر طبقه ذكور مقدمند بر إناث وبالغ ايشان مقدم است بر غير بالغ