وى از مردم اسفراين بود كه به خدمت سامانيان درآمد ، و در دولت امير نصر بن احمد صاحب جيش خراسان گرديد .
ثعالبى در كتاب يتيمة الدهر ( 4 / 399 ) در احوال ابو العباس فضل ابن على اسفراينى مىنويسد : اسفراين شهرستانى از نيشابور است كه از آنجا اشخاص مشهور برخاستهاند .
اول انوشروان است كه گويند مسقط رأس وى اسفراين بوده .
دوم ابو جعفر حمويه بن على است كه دولت آل سامان را از انحطاط و زوال باز داشت ، و دشمنان ايشان را قلع و قمع كرد ، و در چهل نبرد كه با دشمنان نمود هزيمت نيافت ، و پيروزى او را بود ، با اين حال فطرة عادل و خير بود كه آثار و اوقافش در نيشابور باقى است .
سوم شيخ جليل ابو العباس فضل بن احمد كه سالها وزارت محمود را داشت .
و ديگر ابو حامد بن احمد بن ابى طاهر اسفراينى پيشواى ارباب حديث در بغداد است .
منينى در شرح تاريخ يمينى ( 1 / 206 ) نظير آنچه از ثعالبى نقل شد آورده ، و حمويه بن على را در دور انديشى و زيركى ستوده است .
ابن اثير در حوادث سال 261 كه جنگ امير نصر را با برادرش امير اسماعيل ذكر مىكند گويد : حمويه در خدمت امير اسماعيل بود و براى مدد گرفتن از رافع به نزد او رفت .
مقدسى هم او را صاحب جيش خراسان معرفى مىنمايد ، و نرشخى گويد « او را صاحب وجود خراسان گفتندى . » ابن فضلان در سفر نامهء خود گفته كه حمويه كوسا ( كذا ) صاحب جيش خراسان را در نيشابور به سال 309 ملاقات كردم .
تاريخ بخارا ( فارسي ) — صفحة 324
مساهمون: محمد بن جعفر النرشخي
ص٣٢٤