ممكن است « 1 » از نفى يك چنين جمع يكى از سه احتمال زير اراده شده باشد :
الف : نفى مطلق معجزه ، يعنى چون امتهاى گذشته ، معجزههاى پيامبران را تكذيب كردند ما اساسا معجزهاى در اختيار پيامبر اسلام نگذارديم و لازم چنين نفى مطلق كه در اصطلاح علمى به آن نفى « جنس » مىگويند اين است كه حتى معجزهاى كه حاكى از صدق و راستگويى او باشد ، و سند و دليل ادعاى او بشمار رود ، براى او نفرستاده است .
اين احتمال به طور مسلم باطل است ، زيرا برانگيختن پيامبرى و اعزام شخصى براى هدايت مردم بدون دادن كوچكترين مدرك و دليلى به دست او كه مقامى را كه از جانب خدا ادعا مىكند ، ثابت نمايد ، كار لغو و بيهودهاى مىباشد و الزام مردم به اين كه از چنين فردى كه دليلى بر رسالت او در ظاهر نيست ، پيروى نمايند تكليف غير معقول خواهد بود .
ب : نفى مجموع معجزات : يعنى از آنجا كه امتهاى گذشته ، به معجزات پيامبران خود انكار ورزيدند ، و مشابهتى ميان آنها و مشركان وجود دارد ، ما مجموع و تمام معجزاتى را كه تا كنون در
هامش
( 1 ) . در احتمال اول ، الف و لام براى نفى جنس است ، و در احتمال دوم نفى مجموع آيهها و معجزهها است ، و در سومى ، الف و لام براى اشاره به برخى از مصاديق مىباشد . مترجم .