زمان او ادارهء امور خلافت به دست معز الدوله احمد بن بويه بود و او را از خلافت جز خطبه و سكه كه به نامش بود نصيبى نبود .
پس از بيست سال خلافت اسمى چون فلج شد در سال 355 كار خلافت را به پسرش الطائع للّه ابو بكر سپرد .
حضرت على بن ابيطالب ملقب به مرتضى و مكنى به ابو الحسن روز جمعه 13 رجب سىامين سال بعد از عام الفيل برابر بيستم مرداد - نوزده سال پيش از هجرت ، مطابق دوازدهم اوت 602 ميلادى در خانهء كعبه به دنيا آمد . مادرش فاطمه دختر اسد بن هاشم بود . در يازده سالگى مسلمان شد و پس از عثمان به خلافت نشست .
حضرت در تمام مدت خلافتش كه بيش از چهار سال و نه ماه نپاييد با دشواريهاى بسيار رويارو بود . در آغاز كار چون طلحه و زبير و مغيرة بن شعبه از گرفتن مشاغلى كه بدان دل بسته بودند بىنصيب ماندند و حضرت بدانها نپرداخت به جنگ آغاز نهادند در اين نبرد بنا به روايتى هشت هزار تن و به روايت ديگر هفده هزار نفر از طرفين كشته شدند كه هزار تن از پيروان حضرت على و باقى از لشكريان مخالف بودند . طلحه و زبير به قتل رسيدند هودج عايشه از بالاى شتر به زير افتاد و حضرت عايشه را به احترام زياد همراه گروهى از زنان بزرگان بصره به آن شهر فرستاد .
پس از مدتى جنگى ديگر ميان آن حضرت و معاويه در پيوست كه منجر به حكميت شد . سران سپاه معاويه عمرو عاص و بزرگان پيروان حضرت على ابو موسى اشعرى را به حكميت برگزيدند . بعد از اين كه عمرو عاص ابو موسى را فريب داد و فتنه بر پا شد حضرت على پس از ختم نماز بر پنج تن : معاويهء عمرو عاص ، ابو اعور سلمى ، عبد الرحمن بن خالد و ضحاك قيس لعنت فرستاد . معاويه نيز بعد از شنيدن اين خبر پس از خواندن نماز حضرت على ، حضرت حسن ، حضرت حسين ، عبد اللّه بن عباس ، و مالك اشتر را كه در كار - خلافت يافتن حضرت على سخت كوشيده بودند لعنت كرد . لعن بر حضرت على و فرزندان و يارانش مدت شصت و سه سال جارى بود تا عمر بن عبد العزيز منع كرد .
حضرت على بن ابيطالب عليه السلام ميانه اندام ، ستبر بازو و گندمگون بود . چشمان سياه و درشت ، چهرهء مردانه و شكم نسبتة بزرگ داشت و داناترين مردم زمان خود بود .
عبد الرحمن بن ملجم مرادى كه از معتقدان سرسخت حضرت على بود و در جنگ صفين در ركاب حضرت شمشيرها زده بود و چندين نفر از دشمنان حضرت را به خاك افگنده بود ، پس از آنچه در واقعهء حكميت روى داد در صف خوارج قرار گرفت از دشمنان حضرت شد . عواملى چند در او اثر بخشيد و به گناه انگيخت . وى شب نوزدهم رمضان سال چهلم هجرت بر سر حضرت شمشير زد . حضرت حسن اثير بن عمرو را كه طبيب معروف وقت بود بر بالين پدرآورد و طبيب گفت چون شمشير زهر آگين بوده و زهر در مغز اثر كرده معالجت سود نمىبخشد . و حضرت على نخستين امام شيعيان روز 21 رمضان برابر 7 بهمن 39 شمسى مطابق 27 ژانويه 661 در كوفه به شهادت رسيد . بنا به نوشته صاحب تاريخ طبرى اهل شيعت عبد الرحمن را بياوردند و بكشتند ، او را در حصيرى درپيچيدند و بسوختند و به باد دادند .
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1779
مساهمون: ژان شاردن
ص١٧٧٩