گرامى داشت و ارج نهاد . و در رديف بزرگان از او تعظيم نمود و ملك العلماء لقب داد ، بدينروى قاضى كرسى آموزش و استادى را زينت بخشيد . . . . و كتابهايى تأليف كرد كه دانشجويان عرب و عجم به سويش بار سفر بستند . چراغهايى را برافروخت كه از آتش برافروخته بر بلنداها رهنمونتر بود . از جملهى آن تأليفات است كتابهاى :
« البحر المواج في تفسير القرآن العظيم » به زبان فارسى ، حواشى بر كتاب « الكافيه » در علم نحو كه اين كتاب مشهورترين تأليف او است ، كتاب « الارشاد » در علم نحو كه در اين كتاب ، خود را پاىبندِ آوردنِ مثال در ضمن تعريف هر مطلبى نموده است ، كتاب « بديع الميزان » كه متنى است در فن بلاغت با عبارات داراى سجع و قافيه ، كتاب « شرح البزودى » در علم اصول الفقه تا بحث امر ، شرحى گسترده بر قصيده « بانت سعاد » « 1 » ، رسالهاى در تقسيم علوم به زبان فارسى ، رسالهاى ديگر در مناقب سادات به زبان فارسى و كتابهاى ديگر . . . وى در سال هشتصد و چهل و نه ، پنج روز به آخر ماه رجب مانده ، ديده از جهان فرو بست و در شهر جونپور در سمت جنوبى مسجد سلطان ابراهيم شرقى دفن شد . » « 2 »
32 - روايت ابنحجر عسقلانى
وى اين حديث را از سلمان فارسى رضىاللَّهعنه به اين عبارت نقل كرده است :
« خلقتُ أنا و على من نور واحد . » « 3 »
در جاى ديگر با اين عبارت نقل كرده است :
هامش
( 1 ) . دهخدا مىنويسد : سُعاد ، زن محبوبه كه در عرب بوده است . مطلع قصيدهى بانت سعاد چنين است : بانت سعاد فقلبى اليوم مقبول / متيّم لميفد مكبول ، كعببنزهير به نقل از عقدالفريد 6 : 139 . اين قصيده از قصايد معروف عرب است و بر آن شروحى نوشته شده است . ( مترجم )
( 2 ) . سبحة المرجان فى علماء هندوستان : 39 .
( 3 ) . تسديد القول في مختصر مسند الفردوس خطّى است . صاحب « كشف الظنون » نام كتاب او را آورده است 2 : 1684 .