سرگذشت اسماعيل اوّلين پسر امام صادق ( ع )
اسماعيل در زمان حيات امام صادق ( عليه السّلام ) در « عريض » ( درّهاى در يك فرسخى مدينه ) از دنيا رفت ، اصحاب امام او را به مدينه به حضور امام صادق ( عليه السّلام ) آوردند و جنازهء او در قبرستان بقيع به خاك سپرده شد .
نقل شده است كه امام صادق ( عليه السّلام ) در مرگ اسماعيل بسيار ناراحت و اندوهگين شد و دنبال جنازهء او با پاى برهنه و بدون « ردا » حركت مىكرد و دستور داد چند بار تابوت او را به زمين گذاردند و سپس بلند كردند و مكرر روپوش او را كنار مىزد و به صورت او نگاه مىكرد و با اين كار مىخواست به گروهى از اصحابش كه به امامت اسماعيل بعد از پدر معتقد بودند ، بفهماند كه او مرده است و ديگر شبههاى در مورد زنده بودن او بجاى نماند .
وقتى كه اسماعيل از دنيا رفت ، آنان كه معتقد به امامت او بعد از پدرش بودند ، از اين عقيده دست كشيدند ، تعداد اندكى از اصحاب امام صادق ( عليه السّلام ) كه نه از اصحاب نزديك و نه از روايت كنندگان از جانب او بودند ، بلكه از افراد دور و اطراف بودند ، بر عقيدهء خود به امامت اسماعيل باقى ماندند !
بعد از شهادت امام صادق ( عليه السّلام ) گروهى از اصحاب او ، به امامت امام موسى بن جعفر ( عليهما السّلام ) بعد از پدرش ، اعتقاد داشتند و بر همين عقيده باقى ماندند . ولى افراد ديگر ( فرقهء اسماعيليه ) بر دو گروه تقسيم شدند :
الف : گروهى از عقيده به زنده بودن اسماعيل دست برداشتند و به امامت پسر او « محمّد بن اسماعيل » معتقد شدند ، بر اين اساس كه گمان كردند ، امامت حق پدر او ( اسماعيل ) بود و فرزند اسماعيل سزاوارتر به مقام امامت است تا برادر اسماعيل .
ب : گروه ديگر همچنان معتقدند كه اسماعيل زنده است و امام هفتم مىباشد ، اين گروه اكنون بسيار اندكند كه نمىتوان كسى را به اين نام ، نشان داد و اين دو گروه را به عنوان « اسماعيليّه » مىنامند ، ولى آنچه امروز از فرقهء اسماعيليه معروف است ، همان گروه اوّلند كه مىگويند : « امامت بعد از اسماعيل در ميان فرزندان او تا روز قيامت ادامه دارد » .