سخنانش توشهء راه كاروانيان و مسافران ، و نام ناميش در هر شهر و ديار زبانزد مردم گشته ، و از هيچيك از اين خاندان علماء و دانشمندان ، به آن اندازه كه از آن حضرت ، بهره بردند ، از ديگران بهرهگيرى نكردند ، زيرا اصحاب حديث كه نام روايت كنندگان موثّق آن بزرگوار را جمع كردهاند ، با اختلاف در عقيده و گفتار ، به « چهار هزار نفر » مىرسند .
و دليلهاى روشن دربارهء امامت آن بزرگوار ، به اندازهاى است كه دلها را حيران كرده ، و زبان دشمن را از خوردهگيرى گنگ و لال نموده است » .
روايت شده : آن حضرت براى عموم مردم از اهل تسنّن و شيعه ، مىنشست ، و مردم از نقاط دور و نزديك به محضرش مىآمدند و از حلال و حرام ، و تأويل ( معانى بلند ) قرآن و فصل الخطاب [ گفتارى كه مشخّص كنندهء حق از باطل باشد ] سؤال مىكردند ، و هيچيك از آنها از محضر آن حضرت بيرون نمىآمد ، مگر اينكه به پاسخ آن حضرت ، راضى و خشنود بود . كوتاه سخن آنكه : « علومى كه از آن حضرت نقل شده ، از هيچكس نقل نشده است » .
از بعضى از علماى برجستهء اهل تسنّن ، شنيده شده كه : از شاگردان و خدمتگزاران و پيروان و دانشآموزان مكتب آن حضرت بودهاند ، مانند ابو حنيفه « 1 » و محمد بن حسن ، و همچنين ابو يزيد طيفور « 2 » سقّاء ، كه خدمتگزار آن حضرت بوده و به خانهء او آبرسانى نموده است « 3 » و همچنين ابراهيم بن ادهم و
هامش
( 1 ) ابو حنيفه : نعمان بن ثابت كوفى ، رهبر يكى از مذاهب چهارگانه اهل سنّت ( حنفىها ) است ، او داراى رأى و قياس است ، و در مورد او مدح و ذمّ بسيار شده است كه دربارهء هيچكس چنين نشده است .
او در سال 150 ه ق از دنيا رفت ، قبرش در بغداد است ، براى شرح حال او به كتاب تاريخ بغداد و غير آن مراجعه شود .
( 2 ) طيفور بن عيسى بسطامى صوفى از پارسايان معروف است ، به گفته بعضى او آبرسان خانهء امام صادق عليه السّلام بود ، ولى اين قول مردود است ، زيرا امام صادق عليه السّلام در سال 148 ه ق ، و او در سال 261 ه ق از دنيا رفت ، بنابراين 113 سال بين آنها فاصله بوده است ، با اينكه عمر ابا يزيد را بيشتر از هشتاد سال ننوشتهاند ( مؤلّف ) .
( 3 ) در پاورقى قبل ، گفته شد كه اين مطلب ، با توجه به سال وفات آنها سازگار نيست .