مخصوصا كلاهسازان ، مايل به خريد اين پشم بودند . « 1 » مىگويند اين پشم به نرمى ابريشم و به طور عجيبى به هم چسبيده شده است و رنگ آن مخلوطى از آبى و سفيد ، و متمايل به خاكسترى است . « 2 »
صادرات ديگر عبارت بود از پارچههاى زربفت ، پارچههاى پردهاى ، قاليچه ، پارچه ، كارهاى چرمى ، چرم ساغرى ، پسته ، بادام ، خشكبار ، پادزهر ( ترياق پارسى ) « 3 » ، انقوزه ، مازو ، زرنيخ زرد ، فيروزه ، صدف ، سنگ لاجورد ، گلاب ، شراب و نوشابههاى شيراز .
كالاهاى فوق بيشتر به انگلستان صادر مىشد ، ولى قسمتى از آن هم ، مخصوصا شراب شيراز ، به هندوستان حمل مىشد .
( 2 ) واردات ايران از انگلستان : واردات ايران از انگلستان شامل پارچههاى گوناگون به الوان مختلفه ، قلع ، سرب ، ساعت ، فنجان ، نعلبكى ، ظروف و قرمز دانه ( قرمز گچ كش ) بوده است .
( 3 ) واردات ايران از هند : مهمترين اين واردات عبارت بود از چوب صندل ، عاج ، روغن نارگيل ، شكر « 4 » و پارچههاى پنبهاى ، پارچههاى اضافى انگليسى هم براى آن كه زودتر به فروش برسد از هند به ايران ارسال مىشد .
( 4 ) متفرقه : كمپانى انگليسى هند شرقى از كرايه دادن كشتىهاى خود به بازرگانان ايرانى و ارمنى و هندى براى حمل و نقل امتعه ميان هندوستان و ايران استفادههاى سرشار مىبرد . « 5 »
ب - كمپانى هلندى هند شرقى
هامش
( 1 ) . لاكير در كتاب خودAccount of Trade in India، ص 218 ، مىنويسد كه كلاه سازان ما نمىتوانند بدون پشم كرمانى كار كنند .
( 2 ) .Millburn , Oriental Commerce : or the East India Trader's Complete Guide , p . 135؛ رنال ، همان كتاب ، جلد اول ، ص 255 ، مىنويسد : « اين پشم تقريبا شبيه شتر لاماست ( آمريكاى جنوبى ) و در ساختن كلاه از آن و مواد ديگرى استفاده مىشود . باعث تعجب است كه در ماه مه پشم بزهاى كرمانى خود به خود مىريزد . » طبق يك ياد داشت فرانسوى ( احتملا اثر دوكن سويل ) راجع به تجارت در ايران ، مورخ 1716 ، از فروش اين پشم صد در صد نفع عايد مىشد . بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه ، جلد اول ، ورقa35 . اوليويه( Olivier )در كتابVoyage danns L'Empire Othoman , L'Egypte la et Perse , vo 1 . 11 , p . 185، اطلاعات قابل توجهى در خصوص اين پشم به دست مىدهد .
( 3 ) . كلمهء« Bezoar »به زبان انگليسى از همان پادزيرمارى آمده است ، زيرا تصور مىشد خاصيت ترياقى دارد .
اوليويه ، همان كتاب ، جلد سوم ، ص 191 ، مىنويسد كه اين ماده در شرق بسيار خواستار داشت و ايرانىها آن را ذى قيمت مىدانستند ، زيرا مىگفتند « معرق ، محرك ، مقوى است و خاصيت ترياق را دارد » .
( 4 ) . وارد كردن مقدار زيادى شكر توسط انگليسىها به ايران مدتها باعث ناراحتى هلندىها شده بود ، زيرا به بازار فروش آنها لطمه مىزد .
( 5 ) . -Commerce des Anglais [ Sic ] en Perse، در بايگانى وزارت خارجهء فرانسه جلد پنجم ، ورقa186 مطابق نوشتهء لاك ير ، همان كتاب صفحات 252 - 253 ، مسافران ايرانى ، و ساير ملل نيز مىتوانستند سوار كشتىهاى كمپانى بشوند . « اتاق بزرگ » كشتى را براى هزار روپيه كرايه مىكردند ( احتمالا از گمبرون تا سورات و بالعكس ) .