دست آورد و چگونه بعد از اين كه مورد غضب واقع گرديد و رو به فرار نهاد آن قصر به تصرف كمپانى در آمد . « 1 » كورنليوس دوبروين ، كه در سال 1704 در اصفهان بود ، از فصر و باغ آن تصويرى كشيد . « 2 » گذشته از اين ، در كتابش راجع به آن مىنويسد :
« اجازه بدهيد مختصرى دربارهء محل كار كمپانى ، منزل رئيس آن و ساير كارمندان بنويسم .
اين محل با ديوار بلندى از گل محصور شده است و دروازهء آن وسيع و بلند است ، و از آنجا از ميان دو ديوار گذشته مىتوان به اصطبلها رفت ولى غالبا اسبها را در خارج مىبندند . پس از گذشتن از اصطبلها و باغ در دست چپ ، به خود ساختمان مىتوان راه يافت . در وسط حياط آن مجراى آبى است كه از كنار خارج مىشود و خارجىها را در آنجا مىپذيرند . در پشت آن آپارتمان زيبايى است كه در آن قالىهاى ظريف گسترده شده و مطابق رسم مملكت ناز بالشهاى بسيار در آن نهادهاند . در يك طرف ، آپارتمانها و ادارهء معاون ، و در طرف ديگر محل اقامت نوكرهاى كمپانى قرار دارد . از آنجا به قسمتى كه مخصوص خود رئيس است مىتوان رفت . براى رفتن به آنجا بايد از دالان كوچكى عبور كرد . اين قسمت داراى سه يا چهار آپارتمان است و بايد سالن غذاخورى را كه مشرف بر آن است به حساب نياوريم . . . باغ زيبايى در اين محل ايجاد كردهاند كه در وسط آن سايبانى از چوب است و حوضى زيبا با فواره در آن ساختهاند كه در آنجا آب به چند مجرا سرازير مىشود و از آن براى آب دادن به درختان استفاده مىشود به اين طريق كه دستگاهى آب را به هر قسمت جارى مىكند . در باغ مذكور درختان ميوه و گلها و نباتات فراوان نيز يافت مىشود . » « 3 »
به آسانى مىتوان دريافت كه كارمندان دو كمپانى انگليسى و هلندى پس از مدتى اقامت در هواى گرم گمبرون و طى مسافت بين اين شهر و اصفهان و تحمل رنج سفر و مخاطرات اين راهها چه اندازه از ورود به آن محل زيبا و استراحت در باغهاى پر سايه آن لذت مىبردند . حتى در ايران امروز ، يعنى در عهدى كه مسافرت در اين كشور نسبتا به سهولت و راحتى انجام مىگيرد ، انسان هميشه پس از يك سفر طولانى و پر از گرد و غبار با لذت فراوان به چنان محل ساكتى قدم مىگذارد . جايى كه مىتوان به صداى آرام بخش آب روان گوش داد .
هر دو كمپانى در شيراز شعبه داشتند ، و در هر حال يكى از آنها در كرمان نماينده داشت . به
هامش
( 1 ) . همان كتاب ، صفحات 415 - 416 .
( 2 ) . - لوحههاى 107 و 108 در جلد اول كتاب سفرنامه دوبروين .
( 3 ) . سفرنامه ، جلد اول ، صفحات 243 - 244 پيترون دام( Pieter van Dam )در كتاب خود تحت عنوانBeschryvinge، مىنويسد كه كمپانى هلندى داراى خانهاى وسيع و زيبا و دو باغ پر از درختان ميوه است . همچنين اورشى( Overschie )در نامهاى كه به رؤساى كمپانى در آمستردام در تاريخ هشتم مه 1633 فرستاده به اين موضوع اشاره كرده است ؛ وى نوشته است كه خانهء كمپانى بسيار وسيع و داراى باغ زيبايى است .