شعبههاى شك
( 1 ) شك بر چهار شعبه است : جدل و هواى نفس و تردّد و تسليم شدن « 10 » . و اين همان كلام خداوند عز و جل است كه مىفرمايد :
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكَ تَتَمارى
« 11 » ، « پس به كداميك از نعمتهاى پروردگارت مجادله مىكنى » .
هر كس از آنچه نزد اوست وحشت كند به عقب بر خواهد گشت .
و هر كس در دين مجادله كند در شكّ و ترديد مىافتد ، و اوّلين از مؤمنان از او سبقت مىگيرند و آخرين از آنان به او مىرسند « 12 » ، و سمهاى شيطان او را زير پا مىگذارند .
هر كس در مقابل هلاكت دنيا و آخرت تسليم شود بين اين دو هلاك مىشود ، و هر كس از آن نجات پيدا كند از زيادى يقين است « 13 » ، و خداوند مخلوقى كمتر از يقين خلق نكرده است .
شعبههاى شبهه
( 2 ) شبهه بر چهار شعبه است : اعجاب و خوش آمدن از زينت ، و فريب دادن نفس ، و توجيه كجروىها ، و پوشاندن حق به باطل .
به اين صورت كه زينت از دليل منحرف مىكند و فريب دادن نفس را به شهوت مىاندازد ، و كجروى صاحبش را به انحراف عظيمى مىاندازد ، و پوشاندن حق به باطل ظلماتى روى هم است .
و اينها ، كفر و پايهها و شعبههاى آن است .
هامش
( 10 ) خ ل : جدل و ترس از حق و تردّد و تسليم در مقابل جهل و اهل آن .
( 11 ) سورهء نجم : آيهء 55 .
( 12 ) در كتاب تحف العقول عبارت چنين است : هر كس در دينش تردّد داشته باشد اوّلين از او سبقت مىگيرند و آخرين به او مىرسند .
( 13 ) اين جمله را مىتوان اين طور معنى كرد : از بركت يقين است .