پاسخ : ( 1 ) خود امام عليه السلام در موارد مختلفي از اين اشكال پاسخ فرموده است ، در
جايى فرموده : ( سوگند به خدا كه اگر بيم تفرقه مسلمانان وبازگشت كفر وتباهى
دين نبود ما روش ديگرى را غير از روش فعلى اتخاذ مى كرديم . . . ) . ( 2 )
ودر جاى ديگر فرموده : ( ديدم كه صبر بر اين كار از پراكندگى كلمه مسلمانان
وريخته شدن خون آنها بهتر است زيرا مردم تازه مسلمانند ودين مانند شير در
مشك در حال زده شدن است كه كمترين كوتاهى فاسدش مى كند وكمترين
سهل انگارى آن را به زمين مى ريزد . ( 3 )
ودر جاى ديگر در پاسخ أشعث بن قيس - كه گفت : اى پسر أبى طالب ، چه
مانع شد كه هنگام بيعت با آن مرد از بنى تيم ( أبو بكر ) وآن مرد از بنى عدى
( عمر ) وآن مرد از بنى أمية ( عثمان ) جنگ نكردى وشمشير برنكشيدى با آن كه
از روزى كه به عراق آمده اى در همه سخنرانيها پيش از فرود آمدن از منبر اين
نكته را ياد آور مى شوى كه : ( به خدا سوگند من از همه مردم به حكومت
سزاوارترم ، واز روزى كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم از دنيا رفته پيوسته من مظلوم بوده أم ) ،
پس چه مانعى وجود دارد كه شمشير بركشى واز مظلوميت خود دفاع كنى ؟ ! -
فرمود :
اى پسر قيس ، پاسخ را بشنو : نه ترس مرا بازداشت ونه كراهت ديدار
پروردگارم ، ولى فرمان پيامبر صلى الله عليه وآله وسلم وسفارش حضرتش مانع من گرديد ، أو مرا از
كارهايى كه أمت پس از أو مى كنند باخبر ساخت . . . من گفتم : اى رسول خدا ،
براي چنان شرايطى چه سفارشى به من داريد ؟ فرمود : اگر ( به اندازه كافى )
يارانى يا فتى بيعت نكن وبا آنان به جهاد پرداز ، ودر غير اين صورت دست
هامش
( 1 ) - اين پاسخ از مؤلف است وپاسخهاى آينده از ابن أبي الحديد .
( 2 ) - شرح نهج البلاغة 1 / 307 .
( 3 ) - همان / 308 .