بَلْ كَذَّبُوا بِالسَّاعَةِ : اينها كه ترا تكذيب مىكنند نه بخاطر اين است كه تو طعام ميخورى و در بازارها راه مىروى بلكه بخاطر اين است كه قيامت و ثواب و عقاب را منكرند . وَ أَعْتَدْنا لِمَنْ كَذَّبَ بِالسَّاعَةِ سَعِيراً : براى آنها كه قيامت را تكذيب كنند ، آتشى شعلهور مهيا كردهايم . إِذا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَها تَغَيُّظاً وَ زَفِيراً : آتشى كه هر گاه آنها را از فاصلهء صد سال يا يك سال راه بنگرد ، به هيجان مىآيد و فرياد خشمش بلند مىشود . در اينجا با اينكه آنها آتش را مىبينند ، مىگويد : هر گاه آتش آنها را ببيند . زيرا اين تعبير بليغتر است . يعنى آتش با حالت خشم آنها را مىنگرد . البته ، خشم شنيدنى نيست كه آيه مىگويد : خشم آتش را مىشنوند . بلكه منظور اين است كه از وضع ظاهرى آن به خشمش پى مىبرند . گفتهاند : آتش جهنم چنان فرياد مىكشد كه هر كه صداى آن را بشنود بر زمين مىافتد . برخى گفتهاند : خشم از آتش و فرياد از اهل آتش است . يعنى خشم آتش را مىبينند و شيون و فرياد اهل آتش را مىشنوند . وَ إِذا أُلْقُوا مِنْها مَكاناً ضَيِّقاً مُقَرَّنِينَ دَعَوْا هُنالِكَ ثُبُوراً : هنگامى كه دست بسته در جايگاه تنگى از جهنم قرار مىگيرند ، فرياد آنها بلند مىشود و براى خود درخواست مرگ مىكنند . در حديث است كه آنها در جهنم مثل ميخ كه در ديوار قرار گرفته ، محدود و تحت فشارند . آن گاه فرشتگان در جواب آنها مىگويند : لا تَدْعُوا الْيَوْمَ ثُبُوراً واحِداً وَ ادْعُوا ثُبُوراً كَثِيراً : امروز يك بار طلب مرگ نكنيد ، بلكه فراوان آرزوى مرگ كنيد . بهر صورت اين نالهها براى شما بىفايده است . زجاج گويد : يعنى مرگ شما بزرگتر از اين است كه با يك بار درخواست كردن به آن برسيد . قُلْ أَ ذلِكَ خَيْرٌ أَمْ جَنَّةُ الْخُلْدِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ كانَتْ لَهُمْ جَزاءً وَ مَصِيراً : بگو ، اين آتش بهتر است يا بهشت جاودان كه به پرهيزكاران وعده داده شده و پاداش
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ١٧ — صفحة 189
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص١٨٩