مىشود كه دينى را بدون دليل واضح و صحيح نبايد پذيرفت .
فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً
: هيچكس ستمكارتر از كسى كه به خداوند دروغ مىبندد و تصور مىكند كه خدا را در عبادت ، شريكى است ، نمىباشد .
وَ إِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَ ما يَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ
: ابن عباس گويد : اين جمله ، قسمتى از گفتار تمليخا ، رئيس اصحاب كهف است . وى به آنها گفت : هنگامى كه از بت پرستان كنارهگيرى كرديد و از معبودهاى آنها فاصله گرفتيد و تنها از خداوند يكتا كنارهگيرى نكرديد و فاصله نگرفتيد ، هرگز عبادت او را ترك نخواهيد كرد .
استثناى اين جمله ، ممكنست متصل باشد . زيرا در ميان آنها كسانى بودند كه خدا را به معيت بتها پرستش مىكردند . ممكنست استثنا منقطع باشد و اين در صورتى است كه آنها فقط بت پرست بوده ، به پرستش خداوند يكتا ، هيچگونه عنايتى نداشتهاند .
فَأْوُوا إِلَى الْكَهْفِ يَنْشُرْ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ وَ يُهَيِّئْ لَكُمْ مِنْ أَمْرِكُمْ مِرْفَقاً
:
اكنون به طرف غار رو كنيد و آنجا را منزل و مأواى خود قرار دهيد ، تا خداوند از نعمت خود بر شما بگستراند و دشواريها را بر شما آسان گرداند و دست ستم شاه را از سر شما كوتاه سازد و لطف خود را شامل حال شما گرداند .
اين معنى از ابن عباس است . بنا بر اين « مرفق » هر چيز آسانيست .
برخى گويند : يعنى خداوند امور معاش شما را اصلاح مىكند و اسباب رفاه و آرامش شما را فراهم ميسازد .
از اين آيه ، بر مىآيد كه ارزش مهاجرت در راه دين ، بسيار و زشتى ماندن در ديار كفر ، فراوان است . به شرطى كه ماندن در آنجا مستلزم اظهار كلمهء كفر باشد .
توفيق بدست خداست .
!