لغت :
اعراب :
اذا : در محل نصب است به فعلى كه « مبعوثون » بر آن دلالت مىكند . البته معمول آن نيست ، زيرا كلمهء بعد از « ان » و لام ابتداء در ما قبل آن عمل نمىكند . بحمده : حال است ، يعنى حامدين . يدعوكم : اين جمله در محل جر است ، زيرا مضاف اليه يوم است . تستجيبون : عطف بر يدعوكم . وَ تَظُنُّونَ إِنْ . . . : جملهء حاليه .
مقصود :
از آنجا كه قرآن كريم ، در بارهء زنده شدن مردگان ، مطالبى بيان داشته است ، اكنون در بارهء انكار آن از طرف كفار ، مىفرمايد : وَ قالُوا أَ إِذا كُنَّا عِظاماً وَ رُفاتاً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقاً جَدِيداً : ابن عباس گويد : رفات يعنى : غبار . و مجاهد گويد : يعنى : خاك . مقصود اين است كه منكران قيامت مىگفتند : آيا پس از آنكه مرديم و گوشت بدن ما متلاشى شد و استخوان و خاك شديم ، بار ديگر از نو آفريده خواهيم شد ؟ اين جمله ، به صورت استفهام و مقصود ، انكار قيامت است . قُلْ كُونُوا حِجارَةً أَوْ حَدِيداً : اى محمد ، به آنها بگو : هر چه مىتوانيد در مخالفت ، بكوشيد . اگر مىتوانيد به محكمى سنگ و سختى آهن بشويد . . .