أَوْ خَلْقاً مِمَّا يَكْبُرُ فِي صُدُورِكُمْ
: يا آفريدهاى كه پيش شما بزرگتر و سختتر باشد . هر چه بشويد از قلمرو قدرت خداوند ، خارج نخواهيد شد . سرانجام قيامت فرا مىرسد و شما بيد قدرت الهى زنده خواهيد شد . در اينجا خداوند متعال ، مطلب را به صورت امر بيان كرده است ، تا بيشتر ، الزام آور باشد .
ابن عباس و سعيد بن جبير گويند : مقصود ، از آفريدهاى كه پيش آنها بزرگتر و سختتر است ، مرگ مىباشد . يعنى : اگر شما خود مرگ ، هم باشيد ، سرانجام خداوند شما را مىميراند و . . . بديهى است كه در نظر اولاد آدم ، هيچ چيز بزرگتر از مرگ نيست .
مجاهد گويد : مقصود ، آسمانها و زمين و كوهها است .
فَسَيَقُولُونَ مَنْ يُعِيدُنا قُلِ الَّذِي فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ
: هر گاه ، اين مطلب را به آنها بگويى ، خواهند گفت : چه كسى ما را پس از مرگ ، زنده مىكند ؟ ! به آنها بگو :
همان كه شما را بار اول از نيستى به هستى آورد ، زيرا كسى كه قدرت دارد چيزى را از نيستى به هستى آورد - اگر قدرتش از ميان نرود - برايش سهلتر است كه همان چيز را پس از فنا ، از نو بسازد ، زيرا اختراع هر چيزى از تكرار آن دشوارتر است . اين مطلب را از اينرو ، عنوان مىكند كه : آنها منكر اين نبودند كه خداوند آنها را از نيستى به هستى آورده است .
فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُؤُسَهُمْ
: اما آنها سرهاى خود را از روى مسخرگى و بىاعتنايى حركت خواهند داد و به اين مطالب ، توجهى نخواهند كرد .
وَ يَقُولُونَ مَتى هُوَ
: و از تو مىپرسند : قيامت كى خواهد بود ؟
قُلْ عَسى أَنْ يَكُونَ قَرِيباً
: بگو : ممكن است نزديك باشد ، زيرا هر چه آمدنى است ، دور نيست . حسن مىگويد : گويى تو هرگز به دنيا نيامدهاى و گويى همواره در عالم آخرت بودهاى !
يَوْمَ يَدْعُوكُمْ فَتَسْتَجِيبُونَ بِحَمْدِهِ
: اى مردم مشرك ، ممكن است روزى كه خداوند بوسيلهء فرشتگان شما را از قبرها بسوى صحراى محشر فرا مىخواند ، نزديك