نازل شده است . زبير مىگويد : مدتى اين آيه را مىخوانديم و نميدانستيم كه آيه در بارهء ماست . ما با اين آيه مخالفت كرديم و فتنهاى كه گفته شده بود ، فقط دامنگير ما شد .
برخى گفتهاند : اين آيه ، در بارهء اهل بدر نازل شده است . اينان در روز جمل دچار فتنه شدند و با يكديگر جنگ كردند .
برخى گفتهاند : منظور گمراهى و اختلاف كلمه است . برخى گفتهاند : منظور هرج و مرجى است كه افراد را بظلم مىكشاند و ضرر آن دامنگير همهء شما مىشود .
در بارهء اصابت اين فتنه نيز اختلاف كردهاند :
1 - اين فتنه هم بظالمه اصابت مىكند ، هم بمظلوم . ستمكاران عذاب مىشوند و ديگران گرفتار امتحان . اين قول از ابن عباس است . در روايت است كه در بارهء اين فتنه ، كه آيا به كه اصابت مىكند ؟ سؤال كردند . پاسخ دادند : چيزى را كه خداوند در پردهء ابهام گذاشته است ، شما نيز در ابهامش بگذاريد .
2 - اين فتنه مخصوص ظالم است . يعنى از عذابى كه تنها به ظلمه مىرسد ، اجتناب كنيد . مؤيد آن قرائت « لتصيبن » « 1 » است كه همين معنى را دارد . ابو مسلم گويد :
يعنى بترسيد كه عذاب دامنگير ستمكاران شما بشود . مقصود اين است كه ظلم نكنيد ، زيرا دچار عذابى مىشويد كه نجات از آن تنها در صورت ترك ظلم ممكن است .
وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ
: بدانيد كه كيفر خداوند براى كسانى كه از گناه ،
هامش
( 1 ) - قرائت اهل بيت ( ع ) « لتصيبن » است . برخى خواستهاند بگويند اصل اين لام نيز « لا » بوده و برخى به عكس خواستهاند بگويند اصل « لا » لام بوده و الف از اشباع فتحه توليد شده است . اما با توجه به اينكه « لا تصيبن » فعل نهى است ، از لحاظ معنى ميان اين دو قرائت تفاوتى وجود ندارد . زيرا طبق قرائت اول ، يعنى : بترسيد از فتنهاى كه حتما به ستمكاران شما اصابت مىكند . طبق قرائت دوم ، يعنى بترسيد از فتنه . بعد بدنبال اين امر نهى مىكند و مىگويد : مبادا اين فتنه به ستمكاران شما اصابت كند . كلمهء « خاصه » حال است از ضمير « تصيبن » كه به فتنه برمىگردد يعنى فتنه خاص ستمكاران است . لكن شما همگى بايد از آن فتنه ، اجتناب كنيد ، زيرا زيان آن طورى است كه خواه ناخواه دامنگير عموم مىشود نظير فتنهء زمامداران و افتادن حكومت بدست مردم نااهل و . . .