بيان آيه 22 - 23
لغت :
شر : ضد خير ، اظهار بدى . برخى گويند ، يعنى زيان قبيح . شاعر گويد :
اذا قيل اى الناس شر قبيلة * اشارت كليب بالاكف الاصابع
يعنى : هر گاه گفته شود : كدام يك از مردم بدترين قبيلهها هستند ؟ انگشتها به « كليب » اشاره مىكنند .
دواب : جمع دابه . جنبندگان . لكن در عرف به اسبها گفته مىشود .
مقصود :
اكنون خداوند در مذمت كفار مىفرمايد :
إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ
: بدترين موجوداتى كه بر روى زمين در جنب و جوش هستند ، پيش خدا آنهايى هستند كه كر و لال و بى خردند . يعنى مشركين كه حق را مىشنوند و از آن نفعى نمىبرند و به آن اقرار نمىكنند و اعتقاد ندارند .
بدينجهت است كه گويى جانوران هستند . امام باقر ( ع ) فرمود : اين آيه در بارهء بنى عبد الدار - كه تنها مصعب بن عمير از آنها ايمان آورد - و هم سوگند آنها « سويبط » نازل گرديد .
برخى گفتهاند : در بارهء نصر بن حارث بن كلده كه از بنى عبد الدار است ، نازل شد .
وَ لَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِيهِمْ خَيْراً لَأَسْمَعَهُمْ
: حسن گويد : يعنى اگر خداوند مىدانست كه آنها قبول هدايت و حق مىكنند ، آنچه را كه از شنيدن آن فرار مىكنند ، به گوش آنها مىرسانيد .
زجاج گويد : يعنى جواب سؤالات آنها را مىداد . جبائى گويد : يعنى صداى قصى بن كلاب را به گوش آنها مىرسانيد ، زيرا مىگفتند : قصى را زنده كن تا به نبوتت شهادت دهد .
وَ لَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا وَ هُمْ مُعْرِضُونَ
: اگر آنها را مىشنوانيد ، اعراض مىكردند .
از اين آيه بر مىآيد كه خداوند احدى را از لطف خود محروم نمىسازد . مگر كسانى كه از لطف خدا استفاده نگيرند
.