استماع قرآن واجب است . اختلافى نيست كه در غير حال نماز ، سكوت و استماع ، واجب نيست . از امام صادق ( ع ) روايت شده است كه : سكوت براى استماع قرآن در حال نماز و غير حال نماز ، واجب است . شيخ طوسى مىگويد : استماع قرآن در غير حال نماز ، مستحبّ است . در كتاب عياشى از امام صادق ( ع ) نقل شده است كه ابن كوا پشت سر امير المؤمنين در حال نماز ، اين آيه را خواند :
« لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ »
حضرت سكوت كرد . عبد اللَّه بن ابى يعفور مىگويد :
خدمت امام صادق ( ع ) عرض كردم : شخصى مشغول قرائت قرآن است . آيا بر كسى كه صداى او را مىشنود ، استماع واجب است ؟ فرمود : آرى ، هر گاه قرآن نزد تو خوانده شود ، بايد سكوت و استماع كنى .
زجاج گويد : ممكن است منظور اين باشد كه بدستور قرآن عمل كنيد و تجاوز نكنيد ، زيرا « سمع اللَّه دعائك » يعنى خداوند دعاى ترا اجابت كرد . چه او شنوا و داناست . جبائى گويد : اين آيه ، در ابتداى تبليغ نازل شد ، تا مردم دقت كنند و بفهمند . احمد حنبل گويد : باجماع امت ، اين آيه . در بارهء نماز نازل شده است .
وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ
: اين خطاب به پيامبر و مقصود عموم است . برخى گويند : خطاب به شنوندهء قرآن است . يعنى : از روى تضرع و خوف با صداى آهسته ، خداوند را با تسبيح و تهليل و حمد ، ياد كن . زراره نقل كرده است كه : هر گاه مشغول نماز جماعت و مأموم هستى ، سكوت كن و پيش خودت تسبيح بگوى . يعنى : در مواردى كه امام آهسته قرائت مىكند . برخى گويند :
منظور اين است كه بوسيلهء تفكر ، در ياد نعمتهاى خداوند باش . برخى گويند :
يعنى به ياد صفات بزرگ و نامهاى نيكوى خدا باش . اينكه مىگويد : از روى تضرع و خوف ، براى اين است كه : دعايى كه با تضرع و ترس همراه باشد ، بهتر مستجاب مىشود . جبائى مىگويد : ذكرى كه در نفس باشد ، از ريا دور تر است . اينكه مى - گويد : با صداى آهسته ، منظور اين است كه : صدا معتدل باشد و از حد خود تجاوز نكند . چنان كه مىفرمايد :
« وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَ لا تُخافِتْ بِها »
( اسراء 110 :