وعدهء پروردگار را حق يافتيد ؟
نكتهاى كه در آيه است ، اين است كه براى آينده ، ماضى به كار رفته و اين بخاطر اين است كه وقوع اين جريان حتمى است . نكتهء ديگر اينكه : اهل بهشت ، وعدهء بهشت را بخودشان مربوط مىكنند ، نه بكفار . گويى مقصودشان اين است كه خداوند فقط به ايشان وعدهء بهشت داده است نه به ديگران كه اهل دوزخ هستند . سر اين مطلب اين است كه خداوند بهشت را به شرط ايمان وعدهء مردم كرده است . پس كسانى كه ايمان ندارند ، به آنها وعدهاى داده نشده است ، اما چرا اهل بهشت ، اين سؤال را از اهل دوزخ ميكنند ؟ علت اين است كه آنها در دنيا مؤمنين را تكذيب مىكردند و خود را رستگار مىدانستند . در حقيقت اين يك ضربهء انتقامى است كه از اهل بهشت بر اهل جهنم وارد مىشود و بدينوسيله شادى و سرفرازى خود را ابراز ميدارند و آنها را شماتت مىكنند و بر حسرتشان مىافزايند .
قالُوا نَعَمْ
: اهل دوزخ گويند : آرى ! وعده خداوند حق بود .
فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ أَنْ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ
: در اين وقت از ميان آنها يك منادى - كه صدايش به گوش طرفين مىرسد - اعلام مىكند كه غضب و لعنت خدا بر مردم كافر . اينكه ظالم را كافر تفسير مىكنيم بقرينه بعد است .
الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ يَبْغُونَها عِوَجاً وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ كافِرُونَ
:
آنان كه از راه خدا اعراض مىكردند و از راه راست منحرف مىشدند و به آخرت كفر مىورزيدند . برخى گويند : يعنى كسانى كه ديگران را از راه خدا منحرف مىكردند . . .
ابن عباس گويد : منظور از
« يَبْغُونَها عِوَجاً »
اين است كه به غير خدا ملحق ميشوند و چيزهايى را مورد تعظيم قرار مىدهند كه خداوند تعظيم نمىكند . برخى گويند :
يعنى براى راه راست خدا يك مسير انحرافى مىجويند و اينطور وانمود مىكنند كه به آن ضرر مىزنند و با شبههها و ايجاد شك و ترديد ، ميخواهند در برابر حق خود نمايى كنند .
گويند : كسى كه چنين ندايى سر مىدهد ، مالك است كه خزينهدار آتش است »