بيان آيهء 69
اعراب
الصابئون : دربارهء رفع اين كلمه ، اختلاف است . كسايى گويد : عطف است بر ضمير « هادوا » زجاج گويد : اين مطلب صحيح نيست ، زيرا بنا بر اين بايد « صابيها » در يهوديت ، شريك « يهود » باشند . حال آن كه چنين نيست . چه صابى ، غير از يهودى است . اگر گفته شود « هادوا » به معناى « تابوا » است . مثل
« إِنَّا هُدْنا إِلَيْكَ »
( اعراف 156 : توبه كرديم ) يعنى يهوديان و صابيان توبه كردند ، گوييم : در تفسير آيه ، اينطور نگفتهاند ، زيرا معناى
« الَّذِينَ آمَنُوا »
مؤمنان ظاهرى و زبانى است كه بدنبال آنها يهوديان و صابيان و نصارى ذكر شده ، سپس
« مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ . . . »
و اگر اينها مؤمنان واقعى بودند ، نيازى به جملهء اخير نبود .
ديگر اينكه عطف بر ضمير مرفوع ، بدون تاكيد آن قبيح است .
فراء گويد : هر گاه اسم « ان » از كلماتى باشد كه اعراب آن ظاهر نشود ، عطف اسم مرفوع بر آن جايز است . مثل : « انى و زيد قائمان » زيرا « ان » در عمل ضعيف است . اين قول نيز بوسيلهء زجاج رد شده است .
سيبويه و خليل و همهء بصريان گويند : « الصابئون » به اين جهت مرفوع است كه در تقدير ، در انتهاى كلام قرار دارد و رفع آن بنا بر ابتداست . يعنى : « ان الذين آمنوا و الذين هادوا من آمن منهم باللَّه . . . و الصابئون النصارى من آمن . . . » بشر بن حازم گويد :
و الا فاعلموا انا و انتم * بغاة ما بقينا فى شقاق
در اين بيت ضمير مرفوع « انتم » طبق وجهى كه در بالا ذكر شد ، عطف شده است . يعنى : و گرنه بدانيد كه مادامى كه ما و شما در جنگيم ، ستمكاريم .