فصل هفدهم شريف مرتضى
پس از آنكه از اختلاف نظرهاى مفيد با سلف و استادش ابن بابويه آشنا شديم ، چنان مناسب مىنمايد كه به علم كلام خلف و جانشين وى در پيشوايى اماميّه ، الشّريف المرتضى ابو القاسم علىّ بن الحسين الموسوى كه به لقب علم الهدى نيز ناميده شده است ( 1044 - 967 / 436 - 355 ) نيز نظر كوتاهى بيندازيم « 1 » . چون مفيد و عبد الجبار « 2 » هر دو از استادان شريف مرتضى بودهاند ، و چون مرتضى پس از مفيد رهبر شيعيان بغداد شد ، آوردن خلاصهاى از نظريّات كلامى او به ما كمك خواهد كرد تا مقام مفيد را در پيدايش و گسترش علم كلام امامى بهتر بشناسيم .
عقل و سمع ( وحى )
سيّد مرتضى اعتقاد نامهء كوتاه خود به نام « الاصول الاعتقادية » را با گفتهاى دربارهء نخستين وظيفهء انسان چنين آغاز كرده است :
« بدان كه نخستين عمل از اعمال قلبى كه بر عهدهء انسان گذاشته شده ، اين است كه پروردگار خويش را بشناسد . و تنها راه براى اين شناسايى استدلال كردن بر حدوث اجسام و نظاير آنها است » « 3 » .
هامش
( 1 ) - براى نام كامل و همهء القاب او رجوع كنيد به بروكلمان ، اول ، 11 - 510 .
( 2 ) - ابن المرتضى ، طبقات المعتزلة ، ص 117 .
( 3 ) - المرتضى ، « الاصول الاعتقادية » ، نفائس المخطوطات ، ويرايش محمد حسن آل ياسين ، دوم ( بغداد : المعارف ، 1954 ) ، ص 79 .