بسم اللّه الرّحمن الرّحيم
مقدّمه
نيازمندى به فهم بهتر تكامل علم كلام شيعى از مدّتها پيش احساس شده بوده است .
نويسندگان مدخل بر علم كلام اسلامى به اين نكته اشاره كردهاند كه تحقيق تنظيمشدهء ايشان محدود به ملاحظاتى دربارهء علم كلام اهل سنّت است و « از صميم قلب آرزومند آنند كه مطالعات خاصّى از ديدگاهى تاريخىتر توسّط كسان ديگر دربارهء كلام اسلامى صورت بگيرد تا از اين طريق كلام معتزلى كه متكلّمان شيعه پيوستگى نزديكى با آن دارند ، در روشنى بيشتر قرار گيرد » « 1 » . هنوز لازم است تكنگاريهاى متعدّدى دربارهء فرد فرد متكلّمان صورت بگيرد ، تا پس از آن بتوان تصوير كاملى از خاستگاه و پيوستگىها و تاريخ نخستين ازدواج ميان دو شريك ، يعنى مذهب اماميّه و مذهب معتزله ، كه در آغاز بسيار دور از حدّ احتمال با يكديگر مخالف بودند ، ترسيم شود .
در آن هنگام كه اين ملاحظات اظهار مىشد ، تحقيق عبّاس اقبال به نام خاندان نوبختى « 2 » وجود داشت ، و پس از آن نيز تجديد چاپ شد . ولى مطالعات بيشتر در كلام
هامش
( 1 ) - ل . گارده و م . قنواتى ، مدخل بر علم كلام اسلامى ( « تحقيقات در فلسفهء قرون وسطى » ، شمارهء 37 ؛ پاريس : ورن ، 1948 ) ، ص 6 - 5 .L . Gardet and M . Anawati , Introduction a la theologie musulmane ( « Etudes de philosophie medievale » ). ( 2 ) - عباس اقبال ، خاندان نوبختى ( چاپ دوم ؛ مجموعهء زبان و فرهنگ ايران ، شمارهء 43 ؛ تهران ، طهورى ، 1966 ) . نخستين چاپ آن در 1932 منتشر شد .