( 80 ) . امير معزّى
( p . 213 n 537 )
اين واقعيت را كه صفّار فقط 5 روايت درخصوص عدد 12 به عنوان حدّ نهايى تعداد ائمّه [ عليهم السّلام ] در بابهايى آورده كه عناوين آنها با اين جزئيات ارتباطى ندارد ، مضطرب دانسته ، مىافزايد : « اين واقعيت كه او از 1881 حديث تشكيلدهندهء [ كذا ] بصائر ، فقط 5 روايت دربارهء با اين موضوع نقل كرده ، تقريبا در حكم يك سكوت مطلق است . » وى [ همچنين ] با نقل از
Kohlberg ( " From Imamiyya " , pp . 522 - 23 )
مىافزايد : به نظر مىرسد صفّار هيچ روايتى دربارهء نظريهء « غيبت » نقل نكرده است . قس . كتاب وى تحت عنوان .
Al - Saffar al - Qummi , esp . p . 241 , 241 n 49
اما كلينى نسخهاى از روايت خضر [ عليه السّلام ] را آورده كه در آن اسامى همهء دوازده امام [ عليهم السّلام ] ، همانگونه كه از محمّد بن يحيى اشعرى از صفّار از احمد برقى نقل شده ، بيان گرديده است . ( كافى ، ج 1 ، ص 526 ، ح 2 ) و اين مطلب را [ نيز ] بيان كرده كه صفّار به محمّد گفت : وى اين روايت را يك دهه پيش از غيبت شنيده بوده ( كه [ البته در روايت ] ، از دوران غيبت به دوران « حيرت » ، تعبير شده است . ) دربارهء وجود نسخهء مختصرتر اين روايت - يعنى نسخهاى كه فاقد عدد 12 به عنوان تعداد ائمّه [ عليهم السّلام ] و فاقد 12 نام ايشان است - در محاسن ، كه از طريق اسناد متفاوتى نقل شده ، در بالا بحث شد .
قس .
Kohlberg , " From Imamiyya " [ op . cit ] , pp . 532 , 523
و
Modarressi , Crisis , p . 100
.
همچنين ر . ك . بحث ما در پايان فصل گذشته .
( 81 ) . همانگونه كه امير معزّى متذكر شده است .
( 216 n 566 )
همچنين دربارهء چاپ اين تفسير ، كه معمولا از آن نقل شده ، ر . ك .
Modarressi , Crisis , p . 100
.
( 82 ) . قس .
Amir - Moezzi [ op . cit ] , pp . 101 f
آنجا كه وى متذكر شده : اين اعتقادات در ميان پيروان امام پنجم ، هفتم و هشتم [ عليهم السّلام ] رايج بوده است . وى همچنين متذكر گرديده است كه در قرن سوم ق / نهم م ، چند كتاب دربارهء « غيبت » تأليف شد كه نويسندهء آخرين كتاب ابراهيم بن اسحاق از اصحاب امام يازدهم [ عليه السّلام ] بود كه صفّار احاديثى را از وى نقل كرده است . همچنين ر . ك .
Modarressi , Crisis , pp . 56 , 60 , 62 esp . pp . 88 f
كه هرچند اين بحث اساسا بحثى است مبتنى بر منابع تأليف شده در بغداد ، اما تاريخ اعتقاد به خود « مهدى » [ عليه السّلام ] دستكم به قيام محمّد بن عبد اللّه [ معروف به ] « نفس زكيّه » برمىگردد . چنانكه در بالا اشاره شد ، واژهء « قائم » به عنوان يك نمايهء مربوط به شيعهء دوازده امامى
( Twelver point of refrence )
، در محاسن آمده است .
( 83 ) . قس .
Amir - Moezzi [ op . cit ] , p . 101
كه در آنجا وى تاريخ ظهور اخبار مرتبط با تعداد