بود بر آن بيفزائيم درآمد عباسيان تنها از ناحيه عراق يكصد و چهارده مليون و چهارصد و پنجاه و هفت هزار و ششصد و پنجاه درم بوده و از اين قياس درآمد دولت عباسى را توان دريافت كه درآمد عراق را در فهرست جهشيارى بيست و چهار مليون درم و در فهرست ابن خلدون بيست و هفت مليون درم آورده بودند و ديديم كه با تقويم ماليات جنسى ماليات عراق كه نقد آن در فهرست قدامه هشت مليون درم برقم آمده بود قريب دوازده برابر به حساب آمد .
در فهرست قدامه مجموع درآمد دولت عباسى بدوران مامون سيصد و نود و شش مليون درم و بدوران معتصم سيصد و هشتاد و هشت مليون درم برقم آمده است .
درآمد دولت صرف مستمرى قاضيان و ولايتداران و عاملان و خزانهدار و همه مستمندان و مقررى سپاه و اصلاح ترعهها و پاك كردن نهرهاى فرعى دجله و فرات و مخارج زندانيان و اسيران از غذا و لباس و دفن اموات و خريد لوازم و عطاياى دانشوران و صله شاعران و امثال آن ميشد و هرچه ميماند ذخيره بيت المال بود .
در آندلس سازمان ماليه دولت سه قسمت بود خزانه عمومى و بيت المال و خزانه خصوصى رئيس دولت .
خزانه عمومى زير نظر يكى از بزرگان دولت بود كه او را " خزانهدار " ميگفتند محل خزانه در قصر خلافت بود و مالى را كه از شهرها ميرسيد و تركه متوفيان بلاوارث و ماليات بازارها و حق عبور كشتيها و خراج و جزيه و عشور از آن جمله بود در آن مينهادند . گويند عبد الرحمن ناصر در بيت المال پنج مليارد ذخيره داشت و نگفتهاند كه دينار بود يا درهم اما قطعا دينار نبوده است مقرى بنقل از ابن خلدون گويد " ناصر درآمد دولت را سه قسمت ميكرد : قسمتى را براى سپاه و قسمت ديگر را براى بنا و قسمت سوم را ذخيره مينهاد . درآمد دولت از ولايات و دهات پنج مليون و چهار صد و هشتاد هزار دينار و از بازار و سود بازرگانى هفتصد و پنجاه و شش هزار دينار بود
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 251
مساهمون: حسن ابراهيم حسن
ص٢٥١