بخش پنجم الف ( همزهء ) وصل و قطع
دربارهء اين موضوع نحويان در كتابهاى نحوى « 1 » سخن گفتهاند و ما در اين جا آن چه را كه يك استاد قرائت به آن نيازمند است ، ذكر مىكنيم . اين بخش شامل دو فصل است :
فصل اوّل - الف ( همزه ) ابتداى افعال
پيش از مبحث اسماء ، از افعال شروع مىكنيم ، زيرا قواعد الف در مورد اسم دشوار است ، در حالى كه در افعال ، ساده و واضحتر بوده و فراگيرى آن براى دانش پژوه آسانتر است « 2 » .
مقدمه :
اگر سؤال شود چرا همزه را همزهء وصل ناميدهاند ؟ بايد گفت چون هنگام
هامش
( 1 ) . عدهاى از علماى زبان عربى در تأليفاتشان در موضوع الف و همزه به بحث پرداختهاند ، و برخى كتابهاى مستقلى در اين زمينه دارند . از آن جمله است كتاب ابن انبارى « مختصر فى ذكر الألفات » كه بارها چاپ شده است ، و من در شمارهء ششم مجلهء دانشكدهء ادبيات دانشگاه رياض ( سال 1979 م . ) و با تحقيق دكتر حسن شاذلى فرهود چاپ شده بود ، به آن مراجعه كردهام . همچنين ابن خالويه نيز كتابى با نام « الالفات » دارد كه با تحقيق من در « مكتبة المعارف » رياض در سال 1402 ( ه . ق ) انتشار يافته است ( ر . ك : به پاورقىهاى اين كتاب ، ص 15 ) .
( 2 ) . مؤلف در ترتيب مباحث ، راه ابن انبارى را پيش گرفته است : ابتدا از الفهايى بحث كرده كه در ابتداى افعال آمده است ، پس از آن به الفهاى واقع در ابتداى اسم ، پرداخته است ، آن گاه از الفهايى كه در اوّل ادوات است و آن چه جارى مجراى آن است ، مثل اسماى اشاره سخن گفته است . امّا گفتار ابن خالويه در « الالفات » به اين ترتيب است : الف وصل در افعال ، الف وصل در اسماء ، الف اصل ، الف فصل ، الف قطع و . . .