إمّا ابتداء أو بواسطة .
معلوم نيست معتزله كه خدا را قادر مختار ميدانند و معدات را در وجود اشياء لازم نمىشمارند مرتكب اين سخنان لا طائل و بيهوده براى چه ميشوند اگر خدا قادر مختار است همه چيز را فانى مىكند و خلق ضد و فنا و اثبات بقا براى چيست و بهتر آن است كه انسان وقت عزير را صرف بحث ورد و نقض و اثبات اين اباطيل نكند و همين كه بدانيم مردمى كه براى اثبات معاد با آن همه آيات قرآن و روايات و كلام معصومين و با اينكه هر شبهه جزئى و كلى از مطاوى روايات اهل بيت معلوم ميگردد ، باز به اين خزعبلات تمسك كردند چه اندازه منحرف بودند كافى است .
[ ثبوت معاد جسمانى ]
و وجوب إيفاء الوعد و الحكمة يقتضى وجوب البعث و الضّرورة قاضية بثبوت الجسمانيّ من دين النّبي صلّى اللّه عليه و آله مع إمكانه .
مسأله چهارم در معاد جسمانى
وفاء بوعده واجب است و خداى تعالى بندگان صالح خود را وعده ثواب داده است پس بايد به اين وعده وفا كند و نيز حكمت مقتضى است كه خداوند عالم نيكان را پاداش نيكو دهد و ستمكاران را شكنجه و عذاب كند تا قوانين انبياء اجرا شود و ميان مطيع و عاصى فرق باشد پس معاد واجب است و اين دو دليل را شيخ الرئيس ابو على بن سينا در مطاوى عبارات اشارات آورده است و چنان كه از او معلوم مىشود مقصود او اكتفا ببقاء روح و بهجت عقلى نيست بلكه معادى كه انبيا خبر دادهاند .
اما معاد جسمانى ضرورى است از دين پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و ممكن است . پس به آن بايد معتقد بود .
علامه رحمة اللّه فرموده است از حكماى پيشين گروهى عالم را واجب الوجود ميدانستند يعنى ميگفتند مخلوق نيست بنابراين معدوم نخواهد شد و ما گوئيم اين مردم را با معاد چهكار است كه درباره آن با آنها محاجه كنيم و گروهى گفتند خداى تعالى عالم