مقوله أين
و هو النّسبة إلى المكان .
مسأله پنجم - در مقوله أين است و أين بمعنى نسبت شيء است به مكان و أين در عربى بمعنى كجا است و فرق آن با مكان معلوم است زيرا كه آن خود مكان است و اين نسبت چيز است به مكان و از بعض متكلمين اصطلاحى منقول است كه أين را همان وجود شىء گويند و در نزد ما و باعتبار صحيح نبايد وجود را أين ناميد زيرا كه بسيارى از موجودات أين يعنى مكان ندارند و آنكه دارد وجودش مبدل نميشود و مكانش مبدل مىشود .
و أنواعه أربعة عند قوم هى الحركة و السّكون و الاجتماع و الافتراق .
نزد متكلمين أين چهار نوع است حركت و سكون و اجتماع و افتراق و آن را اكوان اربعه گويند .
[ حركت و احكام آن ]
و الحركة كمال أوّل لما بالقوّة من حيث هو بالقوّة . أو حصول الجسم في مكان بعد آخر .
حركت را حكما تعريفى كردند كه شامل هر تغيير تدريجى مىشود و متكلمين تنها بمعنى انتقال از مكان به مكان ديگر گرفتند .
حكما گفتند حركت كمال اول است براى هر چيز بالقوه ، چون تخم درخت كه آماده تغيير شود تا بتدريج به صورت درخت درآيد شروع به حركت كرده است و چون شروع به حركت كند اولين كمال كه براى او حاصل شده است همان تغيير از صورت تخم بپوسيدگى و روئيدن دو برگ اول و ريشه است .
و همچنان بتدريج تغيير صورت دهد و حركت كند و كمال او همان حركت باشد