و الغضب و الحزن و الهمّ و الخجل و الحقد .
غضب و حزن خشم و اندوه است و همّ سرگرمى بكارى دشوار است و شرمسارى خجل و حقد كينه همه از صفات نفسانى و در هر يك روح حيوانى يا به باطن ميرود يا به ظاهر مىآيد يا دفعة يا بتدريج يا بسيار يا كم مثلا در فزع و ترس روح ميگريزد به باطن و در اندوه همچنين اما كمتر از فزع و در خشم خون ببيرون توجه مىكند و چشم و رخساره را سرخ مينمايد و در شرم نيز رخسار سرخ مىشود اما كمتر از خشم هر چند خود نوعى خشم است و اين حالات و حركات را نسبت به حركت روح ميدهند نه خون هر چند خون با آن حركت مىكند زيرا كه حركت خون بايد بسبب جسمانى باشد مانند فشار .
و فرق ميان حقد و غضب آن است كه در غضب اميد انتقام و توانائى آن است و در حقد اميد دست يافتن فعلى بانتقام نيست .
و المختصّة بالكمّيّة إمّا المتّصلة كالاستقامة و الاستدارة و الانحناء و التّقعير و التّقبيب و الشّكل و الخلقة أو المنفصلة كالزّوجيّة و الفردية .
مسأله بيست و هفتم - كيفيات مخصوص بكميات - پاره كيفيات عارض كم مىشود مانند استقامت كه صفت خط مستقيم است و استداره صفت دائره است و انحناء صفت خط منحنى و تقعير گود بودن مانند كاسه و التقبيب يعنى گنبدى بودن مانند سرپوش و شكل معروف است و خلقت اندازه مناسب اجزاء است .
و اين جمله عارض كم متصل مىشود اما كم منفصل مانند عدد را نيز كيفيات خاص است مانند زوجيت و فرديت و منطق و اصم و غير آن .
فالمستقيم أقصر الخطوط الواصلة بين نقطتين و كما أنه موجود فكذا الدّائرة .
كشف المراد شرح تجريد الإعتقاد ( فارسى ) — صفحة 358
مساهمون: العلامة الحلي
ص٣٥٨