ميتوان اطلاق كرد يا نميتوان مثلا فلان سخن گفت يعنى در ذهنش تصور باطل كرد اگر اين را بتوان كلام گفت طلب امتحانى را نيز ميتوان ، اما حقيقت اين است كه كلام نفسى نزد اشاعره اين تصورهاى باطل نيست و چنان كه شهرستانى در ملل و نحل نقل كرده گويند كلام نفسى واحد بسيط است و كلام لفظى كه تعبيرى از او است اقسام مختلف دارد و اگر مدلول كلام لفظى كلام نفسى بود آن هم انواع داشت ( كلام شارح علامه رحمه اللّه اندكى مجمل است ) و به هرحال هرگز اشعرى نخواهد گفت تصور معناى دروغ و تظاهر باراده غير حقيقى كلام نفسى است اما معنى درست سخن صادق و اراده حقيقى كلام نفسى نيست و البته كسى كه معنى و اراده حقيقى را كلام نفسى نداند معنى دروغ و اراده بىحقيقت را كلام نفسى نخواهد دانست پس چنان كه خواجه فرمود كلام نفسانى غير معقول است چون امر امتحانى و تصور دروغ معقول است پس كلام نفسانى از اينها نيست .
و منها المطعومات التسعة الحادثة من تفاعل الثّلاثة في مثلها .
مسأله هشتم - از اقسام كيف محسوس يكى آن است كه به قوه ذائقه ادراك مىشود و آن را مزه گويند و انواع مزهها را نميتوان حصر كرد زيرا كه انواع آن بسيار است اما اساس آنها نه مزه است با ملاحظه آنكه بيمزهگى را نيز يكى از اقسام شمريم :
1 - بىمزه 2 - شيرينى 3 - ترشى 4 - شورى 5 - تندى مانند فلفل 6 - تلخى مانند ترياك 7 - گس مانند مازو و سيب كال و بعض انواع به 8 - قبض آنكه ظاهر زبان را فقط فراگيرد و عوام دبش ميگويند 9 - چربى .
گويند جسم يا لطيف است يا كثيف يا معتدل و كيفيت فاعله يا حرارت است يا برودت يا اعتدال و هر يك از كيفيات اثرى دارد . حرارت در جسم كثيف تلخى مىآورد و در لطيف تندى و در معتدل شورى . برودت در جسم كثيف عفوصت آورد و در لطيف ترشى و در معتدل قبض . و اعتدال در لطيف چربى و در كثيف شيرينى و در معتدل بيمزگى
كشف المراد شرح تجريد الإعتقاد ( فارسى ) — صفحة 312
مساهمون: العلامة الحلي
ص٣١٢