انگارد و ميتواند از جاى خود خطهاى غير متناهى بنواحى و اطراف خود بكشد بوهم و بهرجا اشاره كند و از اين جهات فوق و سفل يعنى بالا و پائين طبيعى هستند و بسته بفرض انسان نيست چون وقتى انسان نبود باز سنگ به طرف پائين مىافتاد و بخار آب بجانب بالا ميرفت اما طرف راست و چپ بسته بتصور انسان است و باختلاف جاى افراد مختلف مىشود . سرش به اعتقاد فلاسفه قديم آن است كه بالا عبارت است از نزديكى بفلك اعظم و هر چه بدان نزديكتر باشد بالاتر است و پائين عبارت است از دورى از فلك اعظم و هر چه دور تر باشد پائينتر است . چون مركز كره مجوف دورترين نقطه است از جرم فلك پس پائين عبارت است از مركز فلك و كره زمين كه به نظر آنان در مركز قرار دارد پائين بود و گرداگرد زمين از همه طرف هر چه دور ميشد بالا بود گوئى اين از خواص فلك است كه سبكها را كه لطيف و مناسب اويند بسوى خود ميبرد و سنگين را بدور ميراند .
بعقيده طبيعيان عصر ما مطلب برعكس اين است يعنى محدد جهات يا تميز دهنده بالا و پائين خود زمين است سنگين را به طرف خود جذب مىكند و سبك را ميراند .
و اين قول در زمان قديم نيز طرفدار داشت يا احتمال آن ميدادند ابو على بن - سينا رد كرده است كه اگر افتادن سنگين بجذب زمين باشد هر چه سبكتر باشد بايد بهتر جذب كند آهنربا خرده آهن را بهتر جذب مىكند و قطعه آهن بزرگتر را ديرتر يا ممكن است هيچ جذب نكند و خود گويد اين ميل است در خود جسم سنگين كه مىافتد و هر چه بزرگتر است ميلش بيشتر است و محاجه در اين امور فائده بسيار ندارد گرچه اهل زمان ما به جهت توجه شديد بماديات براى آن ارزش بسيار قائلند .
اگر گوئى جذب اجسام اختراع نيوتن فرنگى است و ابو على بن سينا از آن خبر نداشت تا رد كند گوئيم جاذبه در صدر اسلام قولى معروف بود چنان كه پيش از اين گفتيم و در شوارق از ثابت بن قره نقل كرده است كه افتادن اشياء سنگين بجاذبه زمين است اما نيوتن و كسان او خبر نداشتند و پنداشتند اين از اسرار مكشوفه او است .
كشف المراد شرح تجريد الإعتقاد ( فارسى ) — صفحة 197
مساهمون: العلامة الحلي
ص١٩٧