بودند كه از پانصد سال پيش از ميلاد تا ظهور اسلام قهرمان علوم بودند و همه امم را زير بال خود پروردند .
سيم - عرب و مقصود عرب بعد از اسلام است كه رصد و مشاهدات نجومى و قواعد آن را باعلا مدارج كمال رسانيدند و تا زمان غلبه نصارى بيمن دولت رسول صلّى اللّه عليه و آله وارث علوم بشرى شدند و فعلا همه معلومات نجومى نزد ما است .
در اينجا اشاره باصول حركاتى كه همه مشاهده كردند و آنان را باثبات افلاك تو در تو وادار كرد كه به غير آن ممكن نبود كافى است و پس از آن اهل زمان ما بوجهى حركات را توجيه كردند و افلاك را منكر شدند ذكر آن فعلا مقصود نيست .
نخستين حركتى كه مشاهده كردند طلوع و غروب آفتاب و ديگر كواكب بود و پيدايش شب و روز كه آن را البته محركى بايد كه يكنواخت همه را حركت دهد .
دويم حركت خورشيد كه ملاحظه كردند گاه به سمت الراس نزديك مىشود در ظهر تابستان و گاه دور مىشود مانند زمستان . و نيز ماه را ديدند اول ماه در طرف مغرب است و با خورشيد غروب مىكند پس از آن بتدريج غروبش تأخير مىافتد گوئى از مغرب بمشرق ميرود هر شب به اندازه يك ذرع يا بيشتر . پس بايد براى حركت خصوص خورشيد و ماه دو محرك ديگر ثابت كرد و آنگاه پنج ستاره ديگر كه كلدانيان شناخته بودند يعنى عطارد و زهره و مريخ و مشترى و زحل جملگى را ديدند هر يك حركتى دارد مانند ماه از مغرب بمشرق و حركت آنها را مخالف هم ديدند در سرعت و بطء و مدار كه بايد هر يك محركى خاص داشته باشند و گرنه مانند هم حركت ميكردند آنگاه متأخرين يونان در ستارههاى ثوابت يعنى همه ستارگان غير آن هفت كه شمرديم حركتى ديدند بسيار بطى و بطلميوس چنان يافت كه هر يك در صد سال يك درجه بسوى شرق نزديك ميشوند و منجمين اسلام سريعتر از اين ديدند كه هر هفتاد سال يك درجه ميروند و منجمين فرنگستان عهد ما از اين هم اندكى سريعتر ديدند غير قابل اعتبار لا بد براى آن هم محركى بايد و همه اين حركات نهگانه مخالف هم هستند و چون انكار اين حركات ممكن نيست متأخرين يونان نه محرك براى نه حركت فرض كردند و هر يك
كشف المراد شرح تجريد الإعتقاد ( فارسى ) — صفحة 200
مساهمون: العلامة الحلي
ص٢٠٠