سخن خويش توجه ندارند و نميدانند خودشان چه مىگويند .
محقق لاهيجى قدس سرّه در شوارق فرموده است آن فضاى موهوم كه متكلمان گويند ( عين عقيده طبيعيان زمان ماست ) البته باطل است چون چيزى را موهوم ميگويند كه همه لوازم وجود را براى آن ثابت ميكنند . اما فضاى موهوم به اين معنى كه انسان از اختلاف آمد و شد اجسام در يك مكان و پر شدن و خالى شدن و امثال آن چيزى انتزاع كند كه گوئى جائى است براى آنها آماده و وجود آن را بمعنى وجود منشأ انتزاع بدانيم مانند ذوقيت نه وجود مستقل چنان كه افلاطون و پيروان او گفتند صحيح است و قول صاحب شوارق با قول ارسطو تفاوت بسيار ندارد از اين جهت خوانندگان را مخير كرده است ميان قول ارسطو يا قول خود و اگر متفاوت بود تخيير در امور عقلى نامعقول است اما قول متكلمين و بعد مفطور را قطعا باطل كرده است .
( جلد دويم شوارق شماره صفحه ندارد و اگر كسى خواهد خود بشمارد در صفحه 53 )
و اعلم أنّ البعد منه ملاق للمادّة و هو الحالّ في الجسم و يمانع مساويه و منه مفارق تحلّ فيه الأجسام و يلاقيها بجملتها و يداخلها بحيث ينطبق على بعد المتمكّن و يتّحد به و لا امتناع لخلوّه عن المادّة .
بدان كه بعد يعنى امتداد دو قسم است يكى آنكه با ماده است و حلول در جسم كرده و نميگذارد چيزى به اندازه او در مكان او آيد و با هم باشند و ديگر بعدى است جدا از ماده يعنى طول و عرض است بىماده كه اجسام در آن قرار ميگيرند و در آن ميگنجند و اين طول و عرض تا خالى است تنها است و چون جسمى در آن داخل شود با طول و عرض فضائى كه در آن قرار گرفته منطبق و يكى مىشود و محال
كشف المراد شرح تجريد الإعتقاد ( فارسى ) — صفحة 190
مساهمون: العلامة الحلي
ص١٩٠