ثابت بن قره حرانى از حكماى صدر اسلام معتقد بود كه حركت طبيعى كه ما در سنگ و امثال آن مشاهده ميكنيم كه به پائين مىافتند نه به علت آن است كه طالب مركز زمينند بلكه چون هم جنس بودن موجب پيوستن است و اگر فرض كنيم زمين چند پاره شود و در جوانب عالم پراكنده گردد آنگاه پارهها را رها كنند همه روى به يكديگر ميروند تا هر جا اتفاق ملاقات افتد مىايستند و اين سخن ثابت درست مطابق رأى اهل زمان ما است و آن را مرحوم حاجى ملا هادى سبزوارى در شرح اسماء الحسنى نقل كرده است .
( صفحه 53 چاپ اول ناصر الدين شاهى )
بنابر قول او در حركاتى كه ما طبيعى ميگوئيم حركت غير متناهى در زمان و مسافت ممكن نيست زيرا كه هر جسمى حركت مىكند از محل خود تا جائى كه هم جنس او قرار گرفته است ، و ليكن سخن ما عام است و غرض تحقيق آنكه در جسم نيروئى براى افعال غير متناهى نيست طبيعى يا غير طبيعى .
در نيروى طبيعى شبهه ايست و شايد كسى گويد آن را ميتوان غير متناهى دانست از جهت مسافت و مدت چون در خود جسم مزاحم با مانعى از نيروى طبيعى و تأثير آن نيست و هر نيروى طبيعى كه جسم خود را حركت دهد از برخورد و تصادم با هيچ معارضى فرسوده نميشود چنان كه مصنف فرموده « لتساوى الصغير و الكبير فى القبول » پس ممكن است قوه طبيعى جسم خود را الى غير النهايه ببرد خواه جسم بزرگ باشد و خواه كوچك و مسافت هر دو برابر هم و متناهى يا غير متناهى باشد و اگر گوئى پس زيادتى نيرو در جسم بزرگتر چه اثر خواهد داشت ؟
گوئيم جسم بزرگتر فشارش بيشتر است مثلا چيزهائى را ميشكند كه جسم كوچك نمىتواند و بعبارت ديگر اختلاف بزرگ و كوچك سبب اختلاف مقدار نيرو مىشود در سرعت يا در فشار و شكستن و خرد كردن مثلا نه مسافت و زمان حركت را بيشتر و كمتر كردن پس هر دو جسم الى غير النهايه حركت ميكنند و از جهت شدت به نسبت بزرگى و كوچكى بيش و كم مىشود و هر دو از جهت شدت متناهى هستند .
كشف المراد شرح تجريد الإعتقاد ( فارسى ) — صفحة 145
مساهمون: العلامة الحلي
ص١٤٥