يليل
يليل از واديهاى مشهور است . ابو اشعث گويد كه آن وادى ينبع است . يعقوب گويد :
يليل وادى صفراء است يا يليل در وادى صفراء است . سمهودى گويد يليل واديى است در ناحيهء ينبع و صفراء . و در دريا مىريزد . « 1 »
اما بكرى گويد كه وادى يليل در غيقه مىريزد و غيقه در دريا . و بكرى از زبير بن بكّار روايت مىكند كه يليل واديى است كه به بدر باز مىشود . ياقوت گويد يليل نام قريهاى است نزديك وادى صفراء از اعمال مدينه . در آنجا چشمهء بزرگى است كه از درون ريگ مىجوشد .
اين چشمه را نجير گويند .
ياقوت از ابن اسحاق روايت كند كه در جنگ بدر ، قريش بيامد تا در دور دست وادى پشت عقنقل و يليل فرود آمد . ميان بدر و عقنقل تپهاى است كه قريش در پشت آن مكان گرفت . و قليب در بدر است در كناره نزديك آن به يليل و مدينه . ميان روايت ياقوت كه مىگويد : يليل قريهاى است نزديك وادى صفراء و روايت پيشين مىتوان چنين وفق داد كه شعبهاى از يليل به ينبع مىرود و شعبهء ديگر به غيقه كه نزديك بدر و وادى صفرا است .
در يليل چشمهاى است به نام نجير . و چون نزديك به جار است مردم جار از آب آن مىنوشند . جار بر كرانهء نجير است . نجير چشمهء بزرگى است كه از درون ريك مىجوشد .
پرآبترين چشمههاست ولى آبش در رمل جريان مىيابد و كشاورزان جز در مواضع اندكى نمىتوانند از آن استفاده كنند . اين وادى در نزديكى ينبع به دريا مىريزد . از آب آن چشمه نخلستانها آبيارى مىشود و انواع سبزيها به دست مىآيد و نيز خربزه . « 2 »
از واديهايى كه از يليل بيرون مىآيد يكى هم وادى رحقان است در سمت راست متوجه ، از نازيه تا مستعجله و سيلابى كه از سمت چپ مستعجله در آبگير بنى سالم مىريزد .
ابن اسحاق در باب سير رسول خدا - ص - به بدر گويد كه آن حضرت پس از پيمودن ناحيهاى از نازيه به واديى كه آن را رحقان مىگويند - ميان نازيه و تنگهء صفراء - گذر كرد ؛ يعنى آن سمت وادى را طى كرد كه طرف مستعجله بود و آن نزديكترين مكان به تنگهء صفراء بود . « 3 »
هامش
( 1 ) - سمهودى ، ج 2 ، ص 392 .
( 2 ) - ياقوت ، ج 1 ، ص 511 و 512 .
( 3 ) - بنگريد به بكرى ص 444 و ياقوت ج 2 ، ص 768 ، ج 4 ، ص 628 و سمهودى ج 2 ، ص 373 و 373 .