ابراهيم را در اين قداست و تثبيت مكانت آن ، نقش بسزايى بوده است و اين مصداق سخن حق است كه فرمود :
« وَ إِذْ يَرْفَعُ إِبْراهِيمُ الْقَواعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَ إِسْماعِيلُ »
( بقره : 127 ) ،
« وَ إِذْ بَوَّأْنا لِإِبْراهِيمَ مَكانَ الْبَيْتِ »
( حج : 26 ) و
« إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ »
( ابراهيم : 137 ) .
خداى تعالى امر فرموده كه بايد حج در آنجا گزارده شود ( بقره : 158 ؛ آل عمران : 97 ؛ مائده : 2 و 97 ؛ حج : 33 .
موضع كعبه پيش از آنكه ابراهيم آن را بالا بياورد ، پشتهاى سرخ رنگ بود ، مدور ، به گونهاى كه سيل آن را در خود فرو نمىبرد . مردم از اطراف به زيارت آن مىآمدند و مردم مظلوم بدان پناه مىبردند و دعا مىكردند . كم اتفاق مىافتاد كسى آنجا دعا كند و دعايش به اجابت نرسد .
ابراهيم خانه را بنا كرد . ابن عباس گويد كه ابراهيم و پسرش در ساختن كعبه نه گچ به كار بردند و نه سنگ و نه كسى بود كه آنان را يارى كند و نه مالى داشتند . حتى خانه را سقف نزدند و بر گرد آن طواف كردند ولى در بعضى روايات آمده است كه آن را از سنگهايى كه از يكى از كوههاى مكه آوردند بنا كردند .
بلندى خانه نه ذراع بود و طول و عرض آن هر يك 32 ذراع از ركن اسود تا ركن شامى و عرض آن ما بين ركن شامى تا ركن غربى كه در آن حجر الاسود است 22 ذراع .
و طول پشت آن را از ركن غربى تا ركن يمانى 31 ذراع قرار داد .
جانب يمانى ، از ركن اسود تا ركن يمانى ، 20 ذراع . از اين رو آن را كعبه خواندند كه به شكل مكعب بود .
كعبه را نخست در نبود . تبّع اسعد الحميرى كسى است كه براى آن در ساخت و قفل و بند پارسى و سراپاى آن را بپوشانيد و در نزد آن قربان نمود .
ابراهيم خليل كعبه را به كلوخ نساخت بلكه آن را با تخته سنگها برآورد . و براى آن سقف نزد . درش ملصق به زمين بود . جامهء كعبه را از بيرون آويخته بود و از بالاى ديوار به درون كعبه ، بسته شده بود و بر اين حال ببود تا قريش آن را از نو بنا كرد .
ابراهيم در درون كعبه جانب دست راست كسى كه به آن داخل مىشود ، چاهى حفر كرد كه عمق آن سه ذراع بود و آن را اخسف ناميد . اين چاه به منزلهء خزانهاى بود تا هداياى