فصل اول : اهميت حجاز در صدر اسلام
حجاز را در تاريخ اسلام و دولت اسلامى ، مكانتى ممتاز است . در حجاز بود كه اسلام ظهور كرد و اركان دولتش استوارى گرفت و حكومتش استقرار يافت . رسول اللّه - ص - همهء عمر خود را در آنجا سپرى ساخت . پنجاه سال در مكه و باقى را در مدينه . در مكه نخستين بار وحى بر او نازل شد و دعوت به دين اسلام آغاز گرديد . آنگاه به مدينه مهاجرت كرد و مدينه مركز دولت اسلامى و خاستگاه مسلمانان گرديد و دولت اسلامى از آنجا آغاز شد و روى به گسترش نهاد و حجاز و بخش بزرگى از جزيرة العرب را در برگرفت . كعبه قبلهء پيروان اسلام در حجاز است كه مسلمانان از سراسر زمين ، هر روز چند بار روى به سوى آن كنند و نماز به جاى آورند . همچنين شهر مكه كه هر سال مسلمانان از دور و نزديك به آهنگ حج ، به آنجا رهسپار مىشوند ، شهرى است در حجاز . و نيز مدينه كه مرقد رسول اللّه - ص - و همهء آثار و نشانههاى صدر اسلام را در بردارد ، در آن سرزمين است . هر چند شمارى از عربهاى بيرون از حجاز در سالهاى نخستين ، به اسلام گرويدند و رسول اللّه - ص - با بسيارى از قبايل خارج از حجاز رابطه برقرار نمود ولى قدرت سياسى و دينى اسلام بعد از فتح مكه ؛ يعنى در سه سال پايانى زندگى آن حضرت ، از حجاز پاى بيرون نهاد . حتى در دورهاى كه دولت اسلامى گسترش يافت و همهء جزيرة العرب را دربرگرفت ، حجاز همچنان پايگاه اصلى اسلام بود ، زيرا اصحاب نخستين پيامبر ، در آنجا مىزيستند .
اينان بيش از ديگر مردم ، با مبادى و روح اسلام آشنايى داشتند و چونان چراغى تابناك راه مردم را روشن مىكردند و آنان را به اسلام و معارف آن ، راه مىنمودند . همچنين سپاهى كه پيامبر - ص - در نگهدارى و گسترش دولت اسلامى بر آن متكى بود ، از حجاز