شاگرد ابو زكريا يحيى خطيب تبريزى بود و ملازم او . از ابو القاسم بن يسرى و ابو طاهر ابى صقر سماع حديث كرد و كندى و ابو الفرج بن جوزى از او روايت كردهاند . ابو البركات عبد الرحمن بن محمد انبارى از او فرا گرفت . پس از شيخ خود خطيب تبريزى در نظاميه به تدريس نشست و از معتقدان به امامت المقتفى لامر الله گرديد . او اهل سنت بود و بسيار كم سخن ، هيچ نمىگفت مگر آنكه كاملا تحقيق كند . « نمىدانم » عبارتى بود كه فراوان بر زبان او مىگذشت . خطى خوش داشت . در مسائل نحو روشهاى عجيب داشت . مثلا مىگفت : اسم بعد از لو لا به لو لا مرفوع است به روش كوفيان ، و مىگفت الف و لام در نعم الرجل الف و لام عهد است بر خلاف ديگران كه مىگويند الف و لام جنس است ، و مىگفت ليس لا ايس بوده است .
فرزند او ابو محمد اسماعيل گويد : پدرم روز جمعهاى بعد از نماز جمعه در جامع قصر تدريس مىكرد . جوانى برخاست و گفت : معنى اين دو بيت را مىخواهم . گفت :
بخوان و او خواند :
وصل الحبيب جنان الخلد اسكنها * و هجره النار يصلينى به النارا
فالشمش بالقوس امست و هى نازلة * ان لم يزرنى و بالجوزاء ان زارا
اسماعيل گويد : چون پدرم شنيد به آن جوان گفت : پسرم اين شعر مربوط به علم نجوم است نه ادب . جوان بى آنكه فايدهاى تحصيل كرده باشد برفت و پدرم شرمنده شد و سوگند خورد تا نجوم نياموزد به درس دادن ننشيند .
از آثار اوست : شرح ادب الكاتب ، و كتاب العروض و التكملة فيما يلحن فيه العامّة و بدان درّة الغوّاص حريرى را تكميل كرده است ، و المعرّب من الكلام الاعجمى ، و غير اينها .
تولد او در سال 466 بود . وفاتش در روز يكشنبهء پانزدهم محرم سال 539 . .
1172 - مؤيد بن عطّاف بن محمد [ 1 ]
ابو سعيد آلوسى ، شاعر و اديب بود . در سال 494 در آلوس متولد شد و در دجيل
هامش
[ 1 ] الخريدة ( قسم العراق ) 2 : 172 ، ابن خلكان 5 : 346 ، اللباب ( آلوسى ) ، الفوات 2 : 453 ، الشذرات 4 : 185 .