1158 - مكى بن ابى طالب [ 1 ]
نام ابو طالب محمد بود و او را حموش مىگفتند . ابن ابو محمد قيسى بود . و قيروانى الاصل و در قرطبه مسكن داشت . نحوى و لغوى و مقرى . امامى عالم به وجوه قراءات و متبحر در علوم قرآن و عربيت و فقه و ادب و از هر فنى آگاه . علوم قرآن سرآمد ديگر علومش بود . هفت روز باقى مانده از شعبان سال 354 در قيروان متولد شد و در آنجا پرورش يافت و در 367 ، يعنى در سيزدهسالگى ، به مصر رفت و از ابن غلبون مقرى و ديگر علما و معلمين دانش آموخت . سپس در سال 379 به قيروان بازگشت گشت درحالىكه قرآن را حفظ كرده بود . در سال 382 براى تكميل معلومات خود بار ديگر رهسپار مصر شد و در سال 383 به قيروان بازگرديد و تا سال 387 در آنجا درنگ كرد و نزد محمد بن ابى زيد و ابو الحسن قابسى تلمّذ نمود . در همان سال 387 به مكه شد و تا سال 390 در آنجا بود و چهار بار پىدرپى حج به جاى آورد و از علماى مكه سماع حديث كرد . در سال 391 در مصر بود و در سال 392 در قيروان و در سال 393 به اندلس شد و در ماه رجب اين سال در قرطبه فرود آمد ، در ايام مظفر بن ابى زيد بود . نخست در مسجد نخيله ، نزد ورّاقان در باب العطارين ، اقامت گزيد . ابن ذكوان او را به مسجد جامع برد و بر مسند تدريس نشاند و دانشپژوهان از اطراف بر او گرد آمدند و اشتهارى يافت . چون دولت عامريان برافتاد محمد بن هشام المهدى او را به مسجدى كه در بيرون شهر قرطبه بود به تدريس نشاند . و ابو الحزم بن جهور امر نماز و خطبه را در مسجد جامع بر عهدهء او نهاد و تا پايان عمر بر اين سمت بود .
جماعتى از پيشوايان چون ابو عبد الله بن عتّاب و ابو الوليد باجى و جز آن دو از او روايت كردهاند .
وى در دو شب گذشته از محرم سال 437 جهان را بدرود گفت . سالش از هشتاد در گذشته بود . پسرش ابو طالب محمد بر او نماز خواند و هنگام ظهر در ربض به خاك سپرده شد . او را تصنيفات بسيار است . چون الهداية الى بلوغ النهاية ، در تفسير ، و
هامش
[ 1 ] جذوة المقتبس : 329 ( و بغية الملتمس ، رقم : 1367 ) ، ترتيب المدارك 8 : 13 ، نزهة الالبّاء : 238 ، الصلة : 631 ، انباه الرواة 3 : 313 ، ابن خلكان 5 : 274 ، معالم الايمان 3 : 213 ، عبر الذهبى 3 : 187 ، معرفة القراء الكبار 1 : 316 ، سير الذهبى 17 : 591 ، عيون التواريخ 12 : 217 ، مرآة الجنان 3 : 57 ، الديباج المذهب 2 : 342 ، طبقات ابن الجزرى 2 : 309 ، بغية الوعاة 2 : 298 ، الشذرات 3 : 260 ، شجر النور الزكية : 107 .