قتل منجر شد . من از اين كار ، هدف بازدارندگى و ادب كردن را داشتم و در هدفم دچار خطا شدم . بنابراين ، چه گناهى در اين كار دارم ؟ البته بايد گفت كه از ديدگاه حقوقدانها نيز ، تعمّد يكى از اركان اصلى جنايت است .
فَفَرَرْتُ مِنْكُمْ لَمَّا خِفْتُكُمْ .
من از عدالت نگريختم ، بلكه از ستم و بيم اينكه مبادا با من همچون قاتل عمدى برخورد كنيد گريختم ؛ چرا كه گويندهاى به موسى عليه السّلام خبر داده بود كه « اى موسى ! مهتران شهر دربارهء تو رأى مىزنند تا بكشندت . بيرون برو . من خيرخواه تو هستم » . « 1 »
فَوَهَبَ لِي رَبِّي حُكْماً وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُرْسَلِينَ .
فرعون از تهيدستى و گريختن موسى عليه السّلام ياد كرد . ازاينرو ، موسى عليه السّلام به او گفت : معيار بزرگى ، ثروت و سلطنت نيست ، بلكه بزرگى در دست خداست و به هركدام از بندگانش كه بخواهد آن را مىبخشد . او بينش دين و آيين خود و نيز شناخت راههاى نيكى و درست را به من بخشيده و با فرستادن به سوى تو و قومت گرامىام داشته است .
موسى عليه السّلام در پاسخ به اين سخن فرعون : « آيا به هنگام كودكى به نزد خود پرورشت نداديم » گفت :
وَ تِلْكَ نِعْمَةٌ تَمُنُّها عَلَيَّ أَنْ عَبَّدْتَ بَنِي إِسْرائِيلَ .
اى فرعون ! آيا بر من منّت مىگذارى كه پرورشت دادم و خود را به نادانى مىزنى و نمىدانى كه سبب قيام من ، سركشى و ستمگرى تو مىباشد و تو هستى كه پسران قومم را كشتى و زنانشان را به بردگى گرفتى و هنگامى كه مادرم از ستم تو نسبت به من ترسيد ، مرا در ميان دريا افكند و زندگى من در يك خانهء بيگانه و به دور از دلسوزى مادر و مهربانى پدر سپرى شد ؟ آيا اين است بخشش تو بر من ؟ سخنان موسى عليه السّلام چون سنگى بود كه بر دهان فرعون كوبيده شد [ و او را به سكوت واداشت ] . ازاينرو ، به دنبال توجيه سخنان ياوهء خود مىگشت ، به ترتيب زير :
هامش
( 1 ) . قصص ( 28 ) آيهء 20 .