مشركان برمىگردد و « هذا » اشاره است به ويژگىهاى مؤمنان كه خدا در آيات پيشين بيان كرد و عبارت بودند از : ايمان به آيات خدا ، ترسيدن از او و شتاب كردن به كارهاى نيك . معناى آيه چنين است : مشركان از اين ويژگىها بىخبرند و نيز آنان افزون بر شرك و بىخبرى ، كارهاى زشت ديگر انجام مىدادند ؛ نظير اينكه قرآن را ريشخند مىكردند ، بر پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله دروغ مىبستند و به او مىگفتند : جادوگر و ديوانه .
هُمْ لَها عامِلُونَ .
ممكن است بپرسيد : ضمير « لها » به « أعمال » برمىگردد و بنابراين ، معناى جمله چنين مىباشد : آنان براى اعمال كار مىكنند ؟ در پاسخ بايد گفت : مراد از اعمال در اينجا ، كارهاى زشت است . پس گويا خدا فرموده است : آنان كارهاى زشت انجام مىدهند .
حَتَّى إِذا أَخَذْنا مُتْرَفِيهِمْ بِالْعَذابِ إِذا هُمْ يَجْأَرُونَ .
اين روش ثروتمندان نازپرورده است كه در ستمگرى و گمراهى خود لجاجت مىكنند . به تفسير آيهء شانزدهم سورهء اسراء نگاه كنيد . آنان تصور نمىكنند كه حوادث و پيشامدهاى ناگهانى و پنهان به سراغ ايشان خواهد آمد و از گذشتگانى كه همانند آنها بودند نيز اندرز نمىگيرند ، تا اينكه حادثه بهوقوع مىپيوندد و هنگامهء حساب و كيفر فرامىرسد و در اينجاست كه با حالت فروتنى و زارى صداهايشان به گريه بلند مىشود ، امّا در اين هنگام نه ياور و كمككنندهاى وجود دارد و نه سخنى كه موجب تسلّى و دلدارى آنان شود ، جز اين سخن خداوند قهّار :
لا تَجْأَرُوا الْيَوْمَ إِنَّكُمْ مِنَّا لا تُنْصَرُونَ .
درخواست كمك ننماييد و زارى مكنيد كه امروز ، روز بازپرسى و كيفر است و درخواست كمك و زارى در اين روز هيچ سودى ندارد و كسى از عذاب آن رهايى نمىيابد ، مگر آنكس كه براى چنين روزى كار كرده باشد .
قَدْ كانَتْ آياتِي تُتْلى عَلَيْكُمْ فَكُنْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ تَنْكِصُونَ .
خداوند بارها مشركان را با زبان پيامبرانش و با روشهاى مختلف از اين روز ترسانيده است ؛ لكن