كور بودن خفّاش براى اثبات نبودن وجود خورشيد است .
قالَ عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي فِي كِتابٍ لا يَضِلُّ رَبِّي وَ لا يَنْسى .
موسى در پاسخ فرعون گفت : من دانش غيب را نمىدانم ، تا از امتهاى گذشته به تو خبر دهم ، زيرا تنها خداوند است كه همه چيز را مىداند و دانش او هميشگى است و دگرگونى در آن حاصل نمىشود : « روزى كه خدا همگان را زنده مىكند ، آنان را از كارى كه كردهاند آگاه مىسازد . خدا اعمال آنها را شماره كرده است ، هرچند خود از ياد بردهاند و خدا ناظر بر هرچيزى است » . « 1 »
پرسش : موسى عليه السّلام به يقين مىدانست پرستشكنندگان بتها بر گمراهىاند ، پس چرا به فرعون گفت : خدا به حال آنان داناتر است و نگفت : آنان بر گمراهى بودهاند ؟
پاسخ : اگر موسى عليه السّلام مىگفت : امتهاى گذشته گمراه بودند ، فرعون از وى دليل مىخواست كه حاضران را قانع كند و يا اين دليل آنچنان قطعى باشد كه كسى نتواند آن را انكار كند ، درحالىكه موسى عليه السّلام چنين دليلى را در اختيار نداشت و به همين سبب ، به فرعون بهگونهاى پاسخ داد كه از او تقاضاى اقامهء دليل نكند .
الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْداً .
قبلا در جلد چهارم ، در تفسير آيهء سوم سورهء رعد دربارهء گسترش ، كشش و محل آرامش بودن زمين به تفصيل سخن گفته شد .
وَ سَلَكَ لَكُمْ فِيها سُبُلًا .
خداوند در زمين راههايى براى شما قرار داد ، تا از اين راهها برويد و به منافعتان دست يابيد .
وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْ نَباتٍ شَتَّى .
نظير اين آيه در آيهء 99 سورهء انعام ، جلد سوم بيان شد .
كُلُوا وَ ارْعَوْا أَنْعامَكُمْ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِأُولِي النُّهى .
مراد از آيات ، دلايل وجود خداوند است . اولو النّهى ، يعنى صاحبان خرد و آگاهى . خداوند تنها از صاحبان خرد ياد كرده ، زيرا آنان در صورتى كه به دور از هوسها و غرضهاى شخصى باشند ،
هامش
( 1 ) . مجادله ( 58 ) آيهء 6 .