مىكرديم ، اهل اين آتش سوزنده نبوديم » . « 1 »
شرط نخست براى اندرز نيكو آن است كه اندرزدهنده از اندرزش جز اصلاح هدف ديگرى نداشته باشد ، به قسمى كه فرد مورد اندرز و يا يكى ديگر از افرادى كه آگاهند ، باور كند كه تنها هدف از اين اندرز ، مصلحت و هدايت اوست . شرط دوم آن است كه اندرز دادن با سخن نرم باشد و از جمله سخنانى كه موسى عليه السّلام به فرعون گفت ، اين بود : « بگو : آيا تو را رغبتى هست كه پاكيزه شوى و من تو را به پروردگارت راه بنمايم و تو پروا كنى ؟ » « 2 » به جلد چهارم نگاه كنيد .
قالا رَبَّنا إِنَّنا نَخافُ أَنْ يَفْرُطَ عَلَيْنا أَوْ أَنْ يَطْغى .
اى خداى ما ! تو ستمگرى و سركشى فرعون را مىدانى و اگر ما را به گواهان و دلايل مجهّز نكنى ، هيچ مانعى وجود نخواهد داشت از اينكه وى عليه ما نيرنگ كند و به كشتن ما فرمان دهد .
بنابراين ، آيا آنچه را كه ما را از بدىهاى او برهاند به ما عطا خواهى كرد ؟
قالَ لا تَخافا إِنَّنِي مَعَكُما أَسْمَعُ وَ أَرى .
من خود ضامن حفظ سلامتى شما در برابر نيرنگ و بدىهاى او هستم و همين بسكه خدا نگهبان و ياور انسان باشد .
سؤال : ضمير « قالا » مثنّاست و به موسى و هارون برمىگردد ، با اينكه مىدانيم هارون در هنگام مناجات با موسى نبوده است . بنابراين ، چگونه مىتوان آوردن ضمير مثنّا در آيه را توجيه كرد ؟
پاسخ : برخى از مفسّران گفتهاند كه اين سخن از سوى موسى عليه السّلام با زبان گفتار و از سوى هارون با زبان حال بوده است ؛ زيرا هارون پيرو موسى عليه السّلام بود . نيز احتمال دارد كه اين سخن از سوى هردو آنها ، پس از رفتن موسى عليه السّلام به مصر و ديدار او با برادرش و پيش از رفتن آنان نزد فرعون باشد . عادت قرآن اين است كه سخنى را كه قرينهء حالى و يا گفتارى بر آن دلالت داشته باشد ، حذف كند .
هامش
( 1 ) . ملك ( 67 ) آيهء 10 .
( 2 ) . نازعات ( 79 ) آيهء 19 .